شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 12 25 2026 02 20 تقویت سرمایه اجتماعی مردم‌پایه و الزامات تمدنی آن در پرتو آموزه‌های قرآن کریم 253326 FA عباس ابراهیمی عضو هیات علمی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی سید میثم بهشتی نژاد عضو هیات علمی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی سجاد نیکخو استادیار، مدرسی معارف اسلامی،، دانشگاه فرهنگیان شیراز، ایران 0009-0008-3569-9989 Journal Article 2026 08 19 مقاله حاضر به بررسی جایگاه و کارکرد سرمایه اجتماعی در تحقق انسجام، اعتماد و مشارکت اجتماعی و نقش آن در تقویت بنیان‌های اجتماعی تمدن‌سازی اسلامی می‌پردازد. سرمایه اجتماعی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع غیرمادی جوامع، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری روابط مبتنی بر اعتماد، همکاری و همبستگی و در نتیجه سامان‌یابی حیات جمعی دارد. در این میان، رویکرد مردم‌پایه به سرمایه اجتماعی می‌تواند زمینه تقویت مشارکت عمومی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، انبعاث مردم و افزایش کارآمدی و پایداری نظام اجتماعی را فراهم آورد. مسئله اصلی پژوهش حاضر، تبیین ابعاد و مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی مردم‌پایه و واکاوی الزامات تمدنی آن در پرتو آموزه‌های قرآن کریم است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، کیفی بوده و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی جهت‌دار انجام شده است. داده‌های پژوهش از طریق منابع اسنادی و کتابخانه‌ای و با تمرکز بر آیات قرآن کریم گردآوری و تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که آموزه‌های قرآنی با تأکید بر مفاهیمی همچون ایمان، اخوت، اعتماد، تعاون، عدالت، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و مشارکت جمعی، بسترهای تقویت سرمایه اجتماعی مردم‌پایه و امتداد آن در عرصه نهادسازی اجتماعی را فراهم می‌سازند. بر این اساس، تقویت این مؤلفه‌ها می‌تواند به ارتقای انسجام اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی، شکل‌گیری شبکه‌های مردم‌پایه و نهادهای اجتماعی برآمده از متن جامعه اسلامی، و نیز مانایی و انبعاث مردم برای مشارکت فعال و هدفمند در عرصه تمدن‌سازی منجر شود و در نهایت، زمینه تحقق الزامات تمدنی و حرکت به سوی شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی را فراهم آورد.