یکی از مهمترین وظایف دینی علما و روحانیان، تبلیغ دین است. در این مقاله بر مبنای دیدگاه تجویزی اسلام به این وظیفه و با الهامگیری از روش «swot» کوشش شده است ظرفیتها، فرصتها، موانع و کاستیهای روحانیت ایران معاصر در زمینة ایفای وظیفة مزبور از حیث تأثیرش بر دینداری مردم بررسی شوند. یافتهها نشان میدهند از سویی ظرفیتهایی مانند اتصال روحانیان به منابع بیهمتای معارف قرآن و اهل بیت علیهمالسلام ، عرفان اصیل شیعی، جاذبة نهضت امام حسین (ع) و بهرهمندی آنان از سطح قابلقبولی از اخلاق ارتباطی و نیز فرصتهای ساختاری ارزشمندی همچون حمایتهای حاکمیتی و توسعة ابزارها و شیوههای ارتباطی که روحانیت در سالهای اخیر به آنها دست یافته، اثربخشی تبلیغ در دینداری را افزایش دادهاند. از سوی دیگر، موانعی همچون فعالیت نهادها و رسانههای ناهمسو با روحانیت و کاهش نسبی علاقهمندی، اعتماد و مراجعة مردم به روحانیان و کاستیهای عملکردی روحانیت در زمینة اصل تحقق تبلیغ، محتوای تبلیغ، ابزارهای تبلیغی، شرایط علمی، اخلاقی و مهارتی مبلغان و انگیزهها و رفتارهای ایشان قابل مشاهدهاند که در افول سطح دینداری در جامعه مؤثر بودهاند.
آزاد ارمکی، تقی و غفاری، غلامرضا (1383). جامعهشناسی نسلی در ایران، تهران: پژوهشکدة علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
امام خمینی، سید روحالله (1389). صحیفة امام، (22 جلد)، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
بخارایی، احمد (1393). جامعهشناسی انحرافات اجتماعی در ایران، تهران: جامعهشناسان.
بهشتی، سید محمد (1386). ولایت، رهبری، روحانیت، تهران: بنیاد نشر آثار و اندیشههای شهید آیتالله دکتر بهشتی.
خاکبان، سلیمان (1396). جامعهشناسی روحانیت ایران معاصر، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.
خضرلو، رسول (1398). «آسیبها و چالشهای تبلیغ در عرصة بینالملل در حوزة علمیه با تکیه بر آرای رهبری»، اسلام و مطالعات اجتماعی، ش27، زمستان، ص137-159.
شجاعیزند، علیرضا (1391). «کاهش نفوذ اجتماعی روحانیت: الگویی برای بررسی»، شیعهشناسی، ش38، تابستان، ص75-106.
طالبان، محمدرضا و رفیعی بهابادی، مهدی (1389). «تحولات دینداری بر اساس تفاوتهای نسلی در ایران (1353-1388)»، مسائل اجتماعی ایران، سال اول، ش2، زمستان، ص85-114.
عبدالکریمی، بیژن (1398). آیندة روحانیت و جهان معاصر، تهران: نقد فرهنگ.
عیسینیا، رضا (1388). درآمدی بر الزامات تحول در حوزة علمیه، روحانیت، تهدیدها و فرصتها، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
فیاض، ابراهیم و بستان، حسین (1389). «آسیبشناسی تبلیغ دینی در تلویزیون»، اسلام و علوم اجتماعی، ش4، پاییز و زمستان، ص39-58.
کریمی، محمدکاظم (گردآورنده) (1392). روحانیت و اقتضائات جامعة معاصر (مجموعه نشستهای تخصصی)، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق.). الکافی (8 جلد)، تحقیق: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کوهی، احمد؛ امیری، مجتبی و ذوالفقارزاده، محمدمهدی (1398). «برآوردی از پیامدهای روندهای دینداری در آیندة تبلیغ دین»، مطالعات فرهنگ ارتباطات، دورة 20، ش45، بهار، ص235-262.
کیانپور، مسعود، حسینیان، سیدحامد و ربانی خوراسگانی، علی (1398). «توصیف کیفی فراگرد ارتباط مردم و روحانیت در تبلیغ دین؛ نگرشی آسیبشناسانه از منظر روحانیون مبلغ نخبه»، پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی ایران، سال هشتم، شماره پیاپی (26)، ش3، پاییز، ص57-82.
مرکز پژوهشی مبنا (1398). سالنمای دین و دینداری در ایران، به کوشش حامد عبداللهی سفیدان و همکاران، [بیجا]: مکث اندیشه.
مریجی، شمسالله و عباسزاده، روحالله (1391). «رسانة مدرن؛ فرصتها و چالشهای پیش روی تبلیغ سنتی دین»، مطالعات اجتماعی و رسانه، بهار، ش1، ص27-56.
مطهری، مرتضی (1365). روحانیت، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.
مطهری، مرتضی (1376). مجموعة آثار استاد شهید مطهری، تهران: انتشارات صدرا.
معهد الرسول الأکرم العالی (1424ق). الحوزة العلمیة فی فکر الامام الخامنئی، بیروت: معهد الرسول الأکرم العالی.
مکارم شیرازى، ناصر و همکاران (1374). تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
نجفی، محمدحسن ([بىتا]). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام (43 ج)، بیروت: دار احیاء التراث العربى.
منابع اینترنتی
«تبلیغ دین در فضای مجازی با حضور ۷۰۰ مبلغ و کارشناس دینی»، برگرفته از:
«قطعاً روحانیون محبوبیت سابق را ندارند/ بخشی از روحانیت بیش از اینکه نقدپذیر شود تمجیدپذیر شد: گفتوگوی شفقنا با دکتر حسینی»، برگرفته از: (https://fa.shafaqna.com/news/499845/)، 27/9/1396.
