دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

بررسی رویکرد ممتیک در تبیین تکامل فرهنگ، با تکیه بر آراء دنیل دنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی ره
چکیده
مدافعان نظریه تکامل داروینی بر این باورند که نظریه تکامل منحصر به زیست شناسی نیست بلکه تکامل می-تواند در سایر حوزه‌ها مثل فرهنگ هم جاری شود. برای تبیین تکامل فرهنگ، رویکردهای متعددی وجود دارد از بین این رویکردها می‌توان به رویکرد ممتیک اشاره کرد. این نظریه که در اصل توسط ریچارد داوکینز ارائه شد، به دنبال تشبیه بین تکامل در سطح فرهنگی و تکامل زیستی است. مدافعان این رویکرد ادعا می‌کنند همان طور که در تکامل زیستی ژن‌ها هستند که از خود کپی می‌سازند و توضیح می‌دهند که چرا موجودات زنده به والدین خود شبیه هستند، در فرهنگ هم اگر قرار است تکامل یابد، یافتن نوعی از همتاساز فرهنگی که وراثت فرهنگی را توضیح دهد ضروری است. داوکینز با جعل کلمه مم، که هم وزن با ژن می باشد، این نقش را به مم‌ها سپرد. بعد از داوکینز فلاسفه‌ای مثل دنیل دنت این نظریه را جدی گرفت و در کتاب‌های مختلف خود مخصوصا کتاب اخیر خود به نام از" باکتری تا باخ" به شرح و بسط مم پرداخت. وی همچنین تلاش کرده است نقدهای منتقدین بر مم را جمع آوری و پاسخ دهد. در این مقاله ما در صدد هستیم به برسی رویکرد ممتیک بر اساس نگاه دنت بپردازیم. بعد از تعریف فرهنگ و علت طرح ممتیک، به بحث مم-ها از نظر دنت پرداخته می‌شود. سپس اشکالات ممتیک و جواب‌های دنت به این اشکالات آورده می‌شود. در انتها نیز پاسخ‌های دنت مورد بررسی قرار خواهند گرفت.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع فارسی:

    1. مرادیان احمد رضا و صمدی هادی، نقش تمثیل و مدل در نظریه­های تکامل فرهنگی: مطالعه موردی ممتیک، فلسفه علم، سال دهم، بهار و تابستان 1399.
    2. خاتمی محمود، مدخل فلسفه ممتیک، تهران انتشارات تمدن علمی، 1397.

    منابع انگلیسی:

    1. Alister Mc Grath, Dawkins God: Gene, memes, And the meaning of life, New YORK john Wiley& Sons, 2015.
    2. Boyd, R., and Richerson, “Memes: Universal Acid or a Better Mousetrap?”, in Darwinizing Culture, R. Aunger (ed.), Oxford: Oxford University Press,2000.
    3. Dennett .D, DARWIN'S DANGEROUS IDEA “EVOLUTION AND THE MEANINGS OF Life”, New York: Simon and Schuster,1995.
    4. Daniel C. Dennett, From Bacteria to Bach and Back_ The Evolution of Minds - W. W. Norton & Company,2017.
    5. John Cartwright - Evolution and Human Behavior_ Darwinian Perspectives on Human Nature (Bradford Books) (2000, The MIT Press).
    6. Kevin N. Laland - Darwin’s Unfinished Symphony_ How Culture Made the Human Mind-Princeton University Press (2017).
    7. Kevin N. Laland and Brown Sense and Nonsense evolutionari perpectives on human behaviour_Laland Brown,2002.
    8. Mark A Jordan What’s In A Meme? Feb 4, 2014 ttps://www.richarddawkins.net/.
    9. McGrath, Alister E - Dawkins God_ genes, memes, watchmakers, and delusions-Wiley Blackwell (2015).
    10. Richard Dawkins - The Selfish Gene(1976)-Oxford University Press, USA (2006).
    11. Susan Blackmore, The Meme Machine. Oxford University press. 1999.
    12. Susan Blackmore, Consciousness-A-Very-Short-Introduction, Oxford University Press,2005.
    13. Tim Lewens, T., 2007, Darwin, London: Routledge, p207.
    14. Tim Lewens Cultural Evolution Conceptual Challenges, Oxford University. Press (2015).
    15. Tim Lewens, Cultural Evolution,IN: Stanford Encyclopedia of Philosophy, First published Sun Dec 23, 2007, substantive revision Tue May 1, 2018.