دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

محاسبه حجم اقتصاد پادفرهنگ در سینمای جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی 20 فیلم پرمخاطب سینمای ایران در سال‌های 1396 تا 1400)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
کمیل قیدرلو 1
محمد وجدانی 2
مریم جانقربان 3
1 هیات علمی گروه فرهنگ و دولت دانشکده ی فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق (ع)
2 دانشجوی دکتری دانشگاه امام صادق (ع)
3 دانشجوی دکتری دانشگاه باقرالعلوم (ع)
چکیده
سینما صنعتی است پرمخاطب که علاوه بر دارا بودن آثار و ابعاد اقتصادی، بر فرهنگ، مخاطب و به تبع آن بر جامعه اثر می‌گذارد. با توجه به ویژگی‌های خاص فرهنگ جامعه ایرانی و تمایزات آن با جریانات فرهنگی جهانی‌شونده و همچنین فرهنگ‌بنیان بودن انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی، آنچه در سیاستگذاری سینمای ایران اهمیت دارد، ویژگی‌ها و مختصات عناصر فرهنگی است که از طریق فیلم‌های سینمایی به جامعه تسری می‌یابد و منتقل می‌شود. این پژوهش به دنبال آن است تا از طریق ارزیابی مضمون و محتوای 20 فیلم سینمایی پرمخاطب و پرفروش اکران‌شده طی 5 سال اخیر، حجم سینمای پادفرهنگ را از منظر میزان مخاطب و اقتصاد سینما شناسایی کند. بدین منظور پژوهش حاضر با ارائه پرسشنامه، نظر نخبگان این حوزه را در خصوص این فیلم‌ها گردآوری و تحلیل کرده و نتایج نشان از آن دارد که سهم سینمای پادفرهنگ در آثار مورد بررسی که فیلم‌های پرفروش ما بین سال‌ های 1396 تا 1400 بوده‌اند، حدود 73 درصد از اقتصاد سینمای ایران بوده و به تبع آن سهم سینمای فرهنگی حدود 27 درصد است. همچنین فیلم های مدنظر از دیدگاه تمدن، هویت و سبک زندگی نیز مورد ارزیابی قرار گرفته اند که نتایج نشان از این دارد که در سال‌های اخیر سینمای ایران از منزلگاه تمدنی، هویتی و سبک زندگی نه تنها در زمین فرهنگ و تقویت آن ایفای نقش نکرده‌اند، بلکه حتی به سمت تقویت پادفرهنگ گرایش داشته‌اند و این امر نشان از غفلت حوزه سینما از این مولفه‌های با اهمیت دارد.
کلیدواژه‌ها
فرهنگ
پادفرهنگ
اقتصاد فرهنگ
اقتصاد سینما
سیاستگذاری فرهنگی

  1. فهرست منابع

    1. آشوری، داریوش (1389). تعریف‏ها و مفهوم فرهنگ، چاپ چهارم، تهران: آگاه.
    2. آویت، ویلیام و تام باتامور (1392). فرهنگ علوم اجتماعی قرن بیستم، ترجمة حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
    3. ابراهیمی، عبدالله (1384)، «همسازگری دو فرهنگ»، در: محمدجواد صاحبی، مناسبات دین و فرهنگ در جامعة ایران (مجموعه مقالات)، تهران: نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    4. استریناتی، دومینینگ (1392). مقدمه‌ای بر نظریه‏های فرهنگ عامه، ترجمة ثریا پاک‏نظر، تهران: نشر گام نو.
    5. اسمیت، فیلیپ و الگزندر رایلی (1394). نظریة فرهنگی، ترجمة محسن ثلاثی، چاپ دوم، تهران: نشر علمی.
    6. اکرمی، میرجلیل و محمدرضا عابدی (1387)، «نقد و تحلیل نظریة "هنر برای هنر" از منظر تفکر دینی و توحیدی»، نثر پژوهشی ادب فارسی، ش24، ص1ـ24.
    7. البنهسی، عفیف (1387). هنر اسلامی، ترجمة محمود پورآقاسی، تهران: سورة مهر.
    8. باقریان، حمید (1393). «تحلیل اقتصادی (هزینه ـ فایده) تولید فیلم سینمایی در ایران»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، تهران: دانشکدة اقتصاد دانشگاه علامه طباطباییŠ.
    9. بدوی، فاطمه، حسن بلخاری قهی و عزت‌السادات میرخانی (1390). «بررسی روابط همسران در فیلم‏های سینمایی ایران (1378ـ1388)»، پژوهش‏نامة زنان، سال دوم، ش1، ص1ـ24.
    10. بنت، اندی (1386). فرهنگ و زندگی روزمره، ترجمة حسن چاوشیان و لیلا جوافشانی، تهران: نشر اختران.
    • پتراکیس، پاناگیتیس (1401). فرهنگ، رشد و سیاست اقتصادی، ترجمة محمد سیلمانی و محمد وجدانی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق†.
    • ترکمان، فرح، محمود فرهادی محلی، سعید معدنی و مسعود کوثری (1393). «بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر مصرف سینما (مطالعة موردی جوانان دختر و پسر شهر ساری)»، دومین کنفرانس ملی جامعه‏شناسی و علوم اجتماعی، تهران: https://civilica.com/doc/348843.
    1. تشکر، زهرا (1383). درآمدی بر اقتصاد فرهنگ، تهران: گزارش مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی، https://rc.majlis.ir/fa/report/download/733055
    2. جعفری، محمدتقی (1379). فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو، تهران: مؤسسة تدوین و نشر آثار استاد علامه محمدتقی جعفری.
    3. چاوشی، محمدرضا (1400). مقایسه گرایش‏های غالب میان فیلمسازان و مخاطبان سینمای ایران در دهة ۹۰، پایان‏نامة کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه امام صادق†.
    4. حکیمی، محمدرضا (1373). «شعر و آفاق تعهد (تقدیم به مرحوم استاد مهرداد اوستا)»، تاریخ و فرهنگ معاصر، ویژه‌نامة شمارة 4.
    5. حیدری، احمدعلی (1387). «نظریة انتقادی مکتب فرانکفورت؛ هنر منفی در آرای تئودورآدورنـو»، پژوهش‌نامة فرهنگستان هنر، ش10، ص63ـ81.
    6. دادگران سیدمحمد، مهسا زندی و مریم امیری (1394). «بررسی تأثیر نقش فرهنگی سینمای ایران بر پایبندی ارزش‏های اخلاقی جوانان (مطالعة موردی: تهران منطقة 5)»، مطالعات رسانه‏ای، سال دهم، ش30.
    7. دان هم، باروز، مورگان فورستر، رنه ولک و آستین وارن (1370). «هنر برای انسان»، چشم‏اندازی از ادبیات و هنر، ترجمة غلامحسین یوسفی و محمدتقی صدقیانی، تهران: معین.
    8. راستگو، سیدمحمد (1373). «مقدمه‏ای بر معیار‏های ادبیات انقلاب اسلامی»، مجموعه مقاله‏های سمینار بررسی ادبیات انقلاب اسلامی، تهران: سمت، ص193ـ201.
    9. راودارد، اعظم و مسعود زندی (1385). «تغییرات نقش زن در سینمای ایران»، مجلة جهانی رسانه، سال اول، ش 2، ص23ـ25.
    10. رجبی، سجاد (1396). «تحلیل محتوایی پرفروش‏ترین فیلم‏های سینمای ایران از منظر مسائل و بستر‏های اقتصادی (مطالعة موردی ساله‏های 1388ـ1392)»، سومین کنفرانس ملی علوم انسانی، تهران.
    11. رجب‏زاده، احمد (1380). «انگارۀ نظری فرهنگ و الزامات برنامه‏ای»، فرهنگ عمومی، ش22، ص64ـ77.
    12. روح‏الامینی، محمود (1382). گرد شهر با چراغ؛ در مبانی انسان‏شناسی، چ11، تهران: عطار.
    13. سیدحسینی، رضا (1387). مکتب‏های ادبی، ج1، چ15، تهران: نگاه.
    14. شرف‏الدین، سیدحسین (1392). «رسانة ملی و سبک زندگی»، معرفت، سال بیست‌ودوم، ش186، ص15.
    15. شریعتی، علی (1361). هنر، تهران: چاپخش.
    16. فاضلی، محمد (1389). ارزیابی تأثیرات اجتماعی، تهران: جامعه‏شناسان.
    17. فتحی، سروش و مهدی مختارپور (1392). «بررسی نقش و تأثیر رسانه‏های نوین تصویری در تغییر سبک زندگی (مطالعة موردی: دانشجویان دانشگاه علوم و تحقیقات تهران)»، مجلة مطالعات توسعة اجتماعی ایران، سال ششم، ش20، ص101ـ118.
    18. فرهنگ‌دوست، سارا (1397). بررسی و تحلیل سرمایه‌گذاری و نرخ بازگشت سرمایه در سینمای ایران طی سال‌های 1394ـ1396 مورد واکاوی فیلم‌های با فروش بالای 5 میلیارد، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه هنر تهران.
    19. فکوهی، ناصر (1391). مبانی انسان‏شناسی، تهران: نشر نی، نسخة الکترونیک.
    20. فورستر، مورگان، رنه ولک، آستین وارن و باروز ‏دان هم (1370). «هنر برای هنر»، چشم‏اندازی از ادبیات و هنر، ترجمة غلامحسین یوسفی و محمدتقی صدقیانی، تهران: معین.
    21. قیدرلو، کمیل و جانقربان، مریم (1401). «زیست‌بوم فرهنگی؛ چارچوبی برای فرهنگ و الگوی حکمرانی فرهنگ‌پایه در جمهوری اسلامی ایران»، دوفصلنامة علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی، سال نهم، ش18، ص7ـ48.
    22. کوش، دنی (1381). مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی، ترجمة فریدون وحیدا، تهران: سروش.
    23. گلشیری، سیاوش و نفیسه مرادی (1395). «تحلیل تطبیقی پنج فیلم سینمایی اقتباسی در سینمای ایران با متن داستان‏های مربوط به آنها»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، ش43، ص27ـ51؛

    https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper. aspx?id=300411.

    • مباشری، الیاس، سعید خیاط مقدم و عباس شکاری (1395). «فرهنگ و ضدفرهنگ»، کنفرانس بین‏المللی نقد و واکاوی مدیریت در هزاره سوم، مشهد؛ https://civilica.com/doc/611691
    1. مددپور، محمد (1390). آشنایی با آراء متفکران دربارة هنر: هنر و زیبایی در نظر متفکران جدید: مدرن و پست مدرن)، ج5، چ3، تهران: سورة مهر.
    2. مولایی آرانی، مهدی (1395). «مفهوم‏شناسی فرهنگ و بررسی چالش‏های مواجهه با پدیدة جهانیت»، در: کمیل قیدرلو و مریم جانقربان، توسعة فرهنگی در ایران (مجموعه مقالات)، قم: کتاب فردا.
    3. نبوی ثالث، سیدباقر (1399). الزامات و راهکار‏های تقویت سینمای سیاسی و استراتژیک ایران، تهران: مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی؛

    https://rc.majlis.ir/fa/report/download/1523090

    1. ناظمی اردکانی، مهدی و محمد صیادی (1393). «بررسی وضعیت مؤلفه‏های اقتصاد فرهنگ در ایران؛ مقایسة تطبیقی با کشور‏های منتخب دنیا و ارائة راهکار‏های بهبود وضعیت اقتصاد فرهنگ در کشور»، راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال چهارم، ش13، ص191ـ226.
    2. نیرهدی، سیدطه (1399). طرح پژوهشی تحلیل مضمون فیلم‏های سینمایی سی‌ونهمین جشنوارة بین‏المللی فیلم فجر، تهران: مؤسسة بینا.
    3. Belton, J. (1995). Movies & Mass Culture. UK: Rutgers University Press.
    4. Boyatzis, R. E. (1998). Transforming Qualitative Information: Thematic Analysis and Code Development, SAGE Publications.
    5. Jain, A., P. Lata, A. R. Goyal, Khandelwal & G. Jain (2015). "socio ـ cultural impact of film celebrities on teenagers: An empirical study". International Journal of Indian Culture and Business Management. 11 (3), pp.308-322
    6. Petrakis, Panagiotis (2014). Culture, growth and economic policy, Springer (21 Feb. 2014).
    7. Pemberton Sikes, Diana (2006). “15 Movies That Inspired Fashion Trends” The Clothing Chronicles, http://www.theclothingchronicles. com/archives/217-03032006. htm.
    8. Roszak, Theodore (1995). The Making of a Counter Culture, Berkeley: Univ. of California Press, pp. 263-64.
    9. Versluis, Arthur (2010). The “Counterculture,” Gnosis and Modernity. TELOS, Fall 2010, no. 152, pp.31-43.
    10. Williams, Ramond (1976). Keywords A vocabulary of culture and society, New York, Oxford University Press.