دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

راهکار سیاستی تعیین حوزه ‏های سبک زندگی اسلامی و کاربست آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پژوهشی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
2 دبیر ستاد فرهنگی و اجتماعی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
چکیده
این مقاله، با تأکید بر مأموریت شورای‌عالی انقلاب فرهنگی مبنی‌بر تدوین برنامۀ جامع سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی، درصدد است با توجه به اختلاف‌نظر صاحب‏نظران پیرامون مصادیق و حوزه‏های سبک زندگی، راهکاری مطرح نماید که اولاً مطالبۀ سیاست‏گذار مبنی‌بر «جامعیت برنامۀ سبک زندگی» در جامعۀ اسلامی و زیست‏بوم ایران تأمین شود، ثانیاً از جهت نظری، حائز شرایط علمی بودن باشد و ثالثاً با توجه به اختلاف دیدگاه‏های صاحب‏نظران، وفاق حداکثری ایجاد نماید. برای این امر، با روش مطالعۀ اسنادی، رویکردهای حداقلی و حداکثری به مصادیق و حوزه‏های سبک زندگی، با در نظر گرفتن توسعۀ روزافزون عوامل و مؤلفه‏های سبک‏ساز در زندگی افراد، شناسایی شده و برای نیل به هدف مذکور، در گروه‌های کانونی تفصیلاً مورد بحث قرار گرفت. در بحث پیرامون مبنای وفاق، تعیین معیارهای نظری برای پالایش حوزه‌های سبک زندگی، به‏کارگیری روش مناسب و استفاده از سازوکارهای مدیریتی پیشنهاد شد و در مقام جمع‌بندی، جمع سه راهکار پیشنهادی، برای شناسایی حوزه‌های سبک زندگی به کار بسته شد. لذا با گردآوری همۀ حوزه‏های موردنظر صاحب‏نظران، بر مبنای چهار مفهوم کلیدی سبک زندگی، یعنی «الگوهای رفتاری»، «هویت فردی»، «تمایز» و «سلیقه»، پالایش صورت گرفت و سپس مصادیق و حوزه‏های به‏دست‏آمده، ذیل عناوین عام‏تر دسته‏بندی شد.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    1. ابن‏ سینا، حسین بن عبدالله، 1375، الاشارات و التنبیهات، قم، نشر البلاغه.
    2. ابن‏ سینا، حسین بن عبدالله، 1404ق، الشفاء، گردآوری: ابراهیم بیومی مدکور، تحقیق: محمود محمد قاسم، عبدالحلیم منتصر، سعید زاید و عبدالله محمد اسماعیل، قم، کتابخانۀ آیت‏ الله مرعشی نجفی.
    3. احمدی، ابوالفضل، 1393، سبک زندگی در اندیشۀ مقام معظم رهبری، تهران، امیرکبیر، چاپ اول.
    4. اردکانی‏فرد، زهرا، و حامد بخشی، 1396، گونه ‏شناسی بازنمایی سبک زندگی جوانان ایرانی در شبکۀ اجتماعی فیس‏بوک، راهبرد فرهنگ، زمستان1396، شمارۀ40، ص 129‑158.
    5. الفت، سعیده، و آزاده سالمی، 1391، مفهوم سبک زندگی، فصلنامۀ مطالعات سبک زندگی، پاییز1391، شمارۀ 1، ص 9‑36.
    6. بوردیو، پی‏یر، 1389، شکل‏ های سرمایه در سرمایۀ اجتماعی (اعتماد، دموکراسی و توسعه)، به کوشش کیان تاجبخش، تهران، تیراژه، چاپ اول.
    7. جوادی آملی، عبدالله، 1387، ولایت فقیه؛ ولایت فقاهت و عدالت، تنظیم و ویرایش: محمد محرابی، قم، اسراء، چاپ هفتم.
    8. خسروپناه، عبدالحسین، 1380، منطق استقراء علمی، فصلنامۀ کلام اسلامی، بهار1380، شمارۀ‌ 37، ص 72‑89.
    9. خورشیدی زگلوجه، رضا، کرم حبیب‏پور گتابی، و روزا کرم‏پور، 1397، بررسی عامل‏های سبک زندگی درخانواده ‏های روستایی با مطالعه‏ ای در بین خانواده‏های روستایی شهرستان بستان ‏آباد استان آذربایجان شرقی، فصلنامۀ مطالعات اجتماعی، بهار‌1397، شمارۀ 38، ص 119‑137.
    10. دالوندی، اصغر، سیدباقر مداح سادات، حمیدرضا خانکه، فاضل بهرامی، شهریار پروانه؛ علی حسام‏زاده؛ نیوشا دالوندی، و تیام کیانی؛ 1391، تبیین سبک زندگی سلامت ‏محور مبتنی بر فرهنگ اسلامی، فصلنامۀ تحقیقات کیفی در علوم سلامت، زمستان‌1391، شمارۀ‌ 4، ص ‌332‑343.
    11. دوست‏فرخانی، هادی حسن، امید رضایی، و داوود حسن دوست‏فرخانی، 1392، بررسی الگوی آرمانی سبک زندگی از دیدگاه مکتب اسلام، فصلنامۀ معرفت، خرداد1392، شمارۀ 186، ص 23‑35.
    12. صالحی، سید رضا، 1381، الگوهای سبک زندگی ایرانیان، تهران، پژوهشکدۀ تحقیقات استراتژیک، چاپ اول.
    13. صدر، سید محمدباقر، 1402ق، الاسس المنطقیة للاستقراء، بیروت، دارالفکر.
    14. صمدزاده، رسول، هادی رضانژاد اصل بناب، رقیه سالک قهقرخی، و بهنام قاسم‏زاده، (1395)، بررسی مشخصه‏های معماری مسکن براساس معیارهای فرهنگ و سبک زندگی: یکرویکرد تطبیقی از معماری سنتی و مدرن، فصلنامۀ جامعه‏ شناسی سبک زندگی، سال دوم، شمارۀ ششم،تابستان 95، ص 35‑83.
    15. عنان‏پور خیرآبادی، مجید، 1391، بررسی مبانی و شاخصه ‏های سبک زندگی اسلامی در قرآن کریم، اسلام و علوم اجتماعی، پاییز و زمستان‌1391، شمارۀ 8، ص 93‑112.
    16. فاضل قانع، حمید، 1391، درآمدی بر سبک زندگی اسلامی، مطالعات اجتماعی و رسانه، شمارۀ2، ص‌‌ 9‑34.
    17. فتاحیان، طیبه، 1394، پیش‏ بینی رفتار خرید مصرف‏ کننده براساس سبک زندگی، با دورویکرد روان‏ شناسی و جامعه شناسی، پایان‏ نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ مدیریت بازرگانی، دانشگاه ایلام.
    18. فعالی، محمدتقی، 1394، سبک زندگی رضوی، مشهد، بنیاد بین‏المللی فرهنگی هنری امام رضا(ع)، چاپ اول.
    19. کاویانی آرانی، محمد، 1388، طرح نظریۀ سبک زندگی براساس دیدگاه اسلام و ساخت آزمون سبک زندگی اسلامی و بررسی ویژگی‌های روان‏سنجی آن، رسالۀ دکتری رشتۀ روان‏شناسی عمومی، دانشگاه اصفهان.
    20. کاویانی آرانی، محمد، 1392، سبک زندگی اسلامی و ابزار سنجش آن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ چهارم.
    21. مهدوی کنی، محمدسعید، 1387، مفهوم سبک زندگی و گسترۀ آن در علوم اجتماعی، تحقیقات فرهنگی ایران، بهار1387، شمارۀ 1، ص 199‑230.
    22. مهدوی کنی، محمدسعید، 1386، دین و سبک زندگی، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، چاپ اول.
    23. مهدی‏زاده، حمید، 1397، بازتبیین سبک زندگی در گسترۀ روان‏ شناسی، جامعه‏ شناسی و اسلام، فصلنامۀ تحقیقات بنیادین علوم انسانی، زمستان‌1397، شمارۀ 13، ص 91‑124.
    24. نیازی، محسن، و محمد کارکنان نصرآبادی، (1392)، بررسی رابطه بین میزان دین‌داری و سبک زندگی شهروندان، مطالعۀ موردی شهروندان شهرستان کاشان در سال1390، برنامه ‏ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی، پاییز1392، شمارۀ 16، ص 173‑213.
    25. هندری، لئو بی، آنتونی گلندینینگ، و جنت شاکسمیت، 1381، اوقات فراغت و سبک‌های زندگی جوانان، ترجمۀ فرامرز ککولی‌دزفولی و مرتضی ملانظر، تهران، نسل سوم، چاپ سوم.

    پیوست: صاحب‏نظرانی که نظرات ایشان در هسته ‏های کانونی اخذ شده‌است[1]، (به‏ ترتیب الفبای نام‌خانوادگی) عبارت‏ اند از:

    سید مهدی آقاپور

    مجتبی اعلایی

    سید مجید امامی

    محمد بنائیان سفید

    علیرضا پناهیان

    حمید تاجدوزیان

    میرسامان پیشوایی

    محمدرضا جلیلی

    شهاب جنابی

    امیرعباس چگینی

    حسام‌الدین حائری‌زاده

    محسن حاجی میرزایی

    احمدعلی حاجی‏کریم

    فرشته حشمتیان

    مهدی رضائیان

    عبدالعلی رضایی

    فرامرز سهرابی

    حسین سرافراز

    مونس سیاح

    رضا شریفی

    محمد شیخ‌الاسلامی

    یحیی صالح‏نیا

    صادق صیادی

    فاطمه عزیزآبادی فراهانی

    فاطمه عظیمی‏فرد

    علیرضا علی‌احمدی

    رضا غلامعلی‏زاده

    محمدرضا غریبی

    پرویز فارسیجانی

    محمدتقی فعالی

    سید محمدحسین کاظمینی

    محمد کاویانی

    محمدرضا مجمع

    مصطفی مصلح‌زاده

    ابراهیم معظمی گودرزی

    محمدسعید مهدوی کنی

    امیر هوشنگ میرابی

    عباسی نصیری‏فرد

    محمدجواد ولی‏زاده

    سید محمدحسین هاشمیان

     

    [1]. لازم به ذکر است که علاوه‌بر افراد نام‏برده، بسیاری از افرادی که از ایشان نظرخواهی صورت گرفته، به ‏دلایل مختلف ترجیح دادند از درج نام ایشان در این پژوهش اجتناب شود