دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دلالت‌های نظریه اعتباریات علامه طباطبایی به مثابه یک نظریه فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری سیاست‌گذاری فرهنگی دانشگاه باقرالعلوم(ع).
2 استاد گروه فلسفه‌های مضاف دانشگاه باقرالعلوم(ع).
3 استادیار گروه مدیریت راهبردی دانشگاه باقرالعلوم(ع).
چکیده
از آنجا که جامعه و فعل اجتماعی در دامان فرهنگ شکل‌ می‌گیرد، سیاستگذاری با هدف هدایت فعل اجتماعی به سمت و سوی خیر و منفعت عمومی نیز در واقع سیاستگذاری فرهنگی و محتاج رهنمودهای یک نظریه فرهنگی است. آنگاه اگر جامعه ایرانی نخواهد کنش و واکنش خود در جهان پیرامون را در چارچوب افکار، الگوها و مفاهیمی که نظریه‌های فرهنگی معاصر صورتبندی می‌کنند، سامان دهد، نیازمند زبان مشترکی برای فهم فرهنگ و دلالت‌های اجتماعی آن در چارچوب سنت حکمی و فلسفی خودش خواهد بود. به همین منظور در این مقاله نظریه اعتباریات علامه طباطبایی با در نظر گرفتن مضامین مشترک نظریه‌های فـرهنگی مورد بازخوانی قرار گرفته است. گردآوری اطلاعات در این راستا به روش اسنادی انجام شده و تحلیل محتوا در چارچوب روش‌شناسی بنیادین صورت پذیرفته است و نتایج به دست آمده حاکی از آن است که نظریه اعتباریات علامه علاوه بر فراهم نمودن امکان توصیف ماهیت فرهنگ و دلالت‌های اجتماعی آن برای کنش انسانی، چارچوبی برای صورت‌بندی یک نظریه فرهنگی متمایز ارائه می‌کند.
کلیدواژه‌ها

  1. اسمیت، فیلیپ، رایلی، الگزندر، ۱۴۰۱، نظریۀ فرهنگی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، نشر علمی.
  2. اشتریان، کیومرث، ۱۳۸۱، روش سیاست‌گذاری فرهنگی، تهران، کتاب آشنا.
  3. افروغ، عماد، 1394، چند پرسش اساسی پیرامون فرهنگ و نظریۀ فرهنگ، فصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی، ش 4، صص 7‑22.
  4. الوانی، سید مهدی، توکلی، عبدالله، باقری‌فرد، محمدحسین، 1394، سیاست‌گذاری فرهنگی در دولت دینی، فصلنامه علمی پژوهشی حکومت اسلامی، ش 75، صص 173‑206.
  5. امامی، سید مجید، 1392، چهارچوبى انتقادی براى خط‌مشی‌پژوهى مسئلۀ حجاب در جمهوری اسلامى ایران؛ منطبق بر نظریه و الگوی عرفى شدن جامعۀ ایران»، فصلنامه اسلام و مطالعات اجتماعی، س 1، ش 1، صص 114‑134.
  6. امامی، محمدحسن، 1402، ارزیابی تأثیرات اجتماعی بازنگری سیاست حجاب در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی تخصصی فرھنگ پژوھش، ش 55، صص 34‑65.
  7. امیدی، علی، ۱۳۹۲، رویکردهای سه‌گانۀ روش‌شناختی در مطالعات علوم اجتماعی و مقایسۀ آن با نظریۀ ادراکات اعتباری علامه طباطبایی، فصلنامه علمی پژوهشی حکمت و فلسفه، س ۹، ش ۴، صص ۹۹‑۱۱۸.
  8. اولیائی، منصوره، 1389، واقعیت اجتماعی و اعتباریات از دیدگاه علامه طباطبایی و جان سرل، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
  9. ایمان، محمدتقی، کلاته ساداتی، احمد، ۱۳۹۲، روش‌شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان: مدلی روش‌شناختی از علم اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  10. پارسانیا، حمید، 1395الف، جهان‌های اجتماعی، قم، کتاب فردا.
  11. پارسانیا، حمید، 1395ب، روش‌شناسی انتقادی حکمت صدرایی، قم، کتاب فردا.
  12. پارسانیا، حمید، وکیلیان، سید آرش، 1393، هانری کربن و تمهید علم فرهنگ معنوی، دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی، ش 3، ص 33-63.
  13. پناهی‌آزاد، حسن، احمدوند، ولی‌محمد، 1392، تبیین و نقد پراگماتیسم، فصلنامه علمی پژوهشی کلام اسلامی، ش 88، صص 129-150.
  14. پیری، ف، 1402، 17 مهر، ورود سالیانه ۳.۵ میلیارد دلار پوشاک قاچاق به کشور. برگرفته از لینک https://www.irna.ir/news/85252754/
  15. تیلیش، پل، 1376، الهیات فرهنگ، ترجمه مراد فرهادپور و فضل‌الله پاکنژاد، تهران، انتشارات طرح نو.
  16. جلائی‌پورْ، حمیدرضا، محمدی، جمال، ۱۳۹۴، نظریه‌های متأخر جامعه‌شناسی، چاپ ششم، تهران، نشر نی.
  17. جوادی‌آملی، عبدالله، 1393، تحریر رساله الولایه شمس‌الوحی تبریزی سید محمدحسین طباطبایی، جلد1حمیدرضا ابراهیمی (تحقیق و تدوین)، قم، مرکز نشر اسراء،.
  18. جوادی‌آملی، عبدالله، 1395، رحیق مختوم: شرح حکمت متعالیه، جلد 16، حمید پارسانیا (تنظیم و تدوین)، قم، مرکز نشر اسراء،.
  19. جوادی، علی، ملک‌محمدی، حمیدرضا، کلانتری، عبدالحسین، 1395، مناشی و بنیادهای فلسفی فرهنگ از منظر حکمت متعالیه، فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، د 69، ش 4، ص 563-582.
  20. جمشیدی، مهدی، 1393، نظریۀ فرهنگی استاد مطهری، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
  21. حسنی، سید حمیدرضا، موسوی، هادی، 1395، نظریۀ اعتباریات به‌مثابۀ فرانظریۀ اجتماعی نزد علامه طباطبایی و محقق عراقی، مجله علمی پژوهشی حکمت اسلامی، س  ش 2، صص 101‑135.
  22. حسین‌زاده دیلمی، علیرضا، مهربانی‌فر، حسین، 1400، مطالعۀ مقایسه‌ای عقلانیت انقلاب اسلامی در اندیشه وعمل شهید بهشتی و آیت‌الله مصباح ‌یزدی، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، س 11، ش 39، صص 97-121.
  23. حسینى، سید عباس، پارسانیا، حمید، و خان‌محمدی، کریم، 1399، بازتاب فطرت در نظریۀ فرهنگى آیت‌الله جوادی آملى، فصلنامه اسلام و مطالعات اجتماعی، س 8، ش 30، صص 8‑34.
  24. دانایی‌فرد، حسن، 1395، روش‌شناسی مطالعات دلالت‌پژوهی در علوم اجتماعی و انسانی: بنیان‌ها، تعاریف، اهمیت، رویکردها و مراحل اجرا، فصلنامه علمی _ پژوهشی روش‌شناسی علوم انسانی، س 22، ش 86، صص 39‑71.
  25. سرل، جان، 1401، ساخت واقعیت اجتماعی، جواد عابدینی (ترجمه و تعلیق)، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  26. سوری‌لکی، محمدعلی، سوری، ایرج، 1395-1394، روند نوسازی، تعارضات فرهنگی‌مذهبی و فروپاشی حکومت پهلوی دوم، ژرفاپژوه، س 2 و 3، ش 4 و 1، صص 49‑70.
  27. سیدمن، استیون، ۱۳۹۵، کشاکش آرا در جامعه‌شناسی، ترجمه هادی جلیلی، چ ۶، تهران، نشر نی.
  28. طارمی، سارا، مصلح، علی‌صغر، کیاشمشکی، ابوالفضل، 1400، نقد تکنولوژی‌های نوین ارتباطاتی با نظر به آرای انتقادی فینبرگ و مبتنی‌بر نظریۀ ادراکات اعتباری، نشریه ذهن، ش 87، صص 19-45.

29.    طالب‌زاده، سید حمید، 1389، نگاهی دیگر به ادراکات اعتبـاری، امکـانی بـرای علـوم انسـانی، جاویدان خرد، س 8، ش 1، ص 29‑63.

  1. طباطبایی، محمدحسین، 1397، اصول فلسفه و روش رئالیسم، جلد 2، تهران، انتشارات صدرا، چ ۲۷.
  2. طباطبایی، محمدحسین، 1391، انسان از آغاز تا انجام، صادق لاریجانی (ترجمه و تعلیقات)، سید هادی خسروشاهی (گردآوری)، قم، بوستان کتاب.
  3. طباطبایی، محمدحسین، 1374، تفسیر المیزان، سید محمدباقر موسوی همدانی (ترجمه)، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
  4. طباطبایی، محمدحسین، 1382، شیعه: مذاکرات و مکاتبات پروفسورهانری کربن با علامه سید محمدحسین طباطبایی، تهیه و تنظیم: علی احمدی میانجی و هادی خسروشاهی، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
  5. طباطبایی، محمدحسین، 1389، روابط اجتماعی در اسلام، محمدجواد حجتی کرمانی (ترجمه)، سید هادی خسروشاهی (گردآوری)، قم، بوستان کتاب.
  6. طباطبایی، محمدحسین، 1398، رساله الولایة (سفرنامه سلوک)، قم، مطبوعات دینی، چ 3.
  7. طباطبایی، محمدحسین، 1428‍‌ق، مجموعه رسائل العلامه الطباطبایی(الاعتباریات)، تحقیق: الشیخ صباح الربیعی، قم، باقیات.
  8. طباطبایی، محمدحسین، 1401 النبوات و المنامات، سعید حسن‌زاده و امیرحسین سلیمانی (تصحیح و ترجمه)، تهران، فیض فرزان.
  9. علویان، مرتضی، نیک‌روش رستمی، ملیحه، 1400، گذری بر هویت ملی در عصر پهلوی دوم(1320‑1357)؛ سیاست‌ها و ابزارها، جستارهای انقلاب اسلامی، س 3، ش 5، صص 150‑183.
  10. کچویان، حسین، 1386، نظریه‌های جهانی شدن: پیامد چالش‌های فرهنگ و دین، تهران، نشرنی.
  11. کر‌ماللهی، نعمت‌الله، دهقانی، روح‌الله، 1393، رو‌ششناسی بنیادین نظریۀ فرهنگی استوارت هال با رویکرد انتقادی، نشریه دین و سیاست فرهنگی، س اول، ش 3، صص 129‑155.
  12. کرمی قهی، محمدتقی، جنگ، عباس، 1396، اعتباریات اجتماعی و ضرورت عدالت، مجله علمی پژوهشی نقد و نظر، د 22، ش 2، صص 4‑34.
  13. کوثری، مسعود، تفرشی، امیرعلی، 1396، هویت زنانه در گفتمان پهلوی دوم، مطالعه موردی مجله زن روز و سخنرانی‌های محمدرضاشاه دربارۀ زنان، فصلنامه علمی پژوهشی تحقیقات فرهنگی ایران، د 10، ش 1، صص 145-175.
  14. کیاشمشکی، ابوالفضل، محمدی، علی، 1395، نظریۀ اعتباریات یا این‌همان‌انگاری بهترین مدل مطالعات انسانی، نشریه علوم انسانی صدرا، ش 19، صص 17-27.
  15. کیاشمشکی، ابوالفضل، 1396، فلسفۀ عمل با نگاهی به دیدگاه علامه طباطبایی در رساله المنامات و النبوات، قبسات، س 22، صص 105-124.

45.    لاریجانی، محمدصادق، 1384، استدلال در اعتباریات، پژوهش‌های فلسفی کلامی، د 6، ش 4، صص 4-30.

  1. مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1400، زلزلۀ بوئین‌زهرا و روایتی از محبوبیت جهان‌پهلوان تختی. https://irdc.ir/fa/news/7132
  2. مصلح، علیاصغر، 1392، اعتباریات علامه طباطبایی، مبنای طرحی فلسفی برای فرهنگ، مجله علمی پژوهشی حکمت و فلسفه، س 9، ش 4، صص 27-46.
  3. مصلح، علی‌اصغر، 1393، فلسفۀ فرهنگ، تهران، نشر علمی.
  4. ملک‌زاده، الهام، بقایی، محمد، 1395، درآمدی تحلیلی بر سیاست‌های فرهنگی مذهبی پهلوی اول و دوم، گنجینه اسناد، س 21، ش 2، صص 76-95.
  5. مطهری، مرتضی، 1385، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، جلد 5، جامعه و تاریخ، تهران، انتشارات صدرا.
  6. میرزایی، ح. (نویسنده)، مؤمن‌زاده، م. (نویسنده)، مولانیا، ج. (کارگردان)، 1402. مد و لباس (روایت شانزدهم). بلیغ، ا. (تهیه‌کننده)، زارعی، ا. (تهیه‌کننده)، جامعه‌گردی. تهران، شبکه 4 سیما، گروه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  7. واعظی، احمد، 1395، درآمدی بر فلسفۀ سیاسی اسلامی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  8. واعظی، احمد، 1399، زبان فقه و حقوق، قم، بوستان کتاب (با همکاری دانشگاه باقرالعلوم)، چ 2.
  9. واعظی، احمد، معلمی، سید محمد، 1398، مؤلفه‌ها و ویژگی‌های متن اجتماعی؛ با تأکید بر نظریۀ اعتباریات و دلالت‌های آن در تفسیر پدیده‌های اجتماعی، نشریه علمی-پژوهشی معرفت فرهنگی اجتماعی، ش 39، صص 7‑24.
  10. وحید، مجید، صفار، محمد، 1395، مبانی مطالعۀ تطبیقی سیاست‌گذاری فرهنگی با محوریت مرجعیت‌ها، فصلنامه علمی پژوهشی سیاست‌گذاری عمومی، د 2، ش 2، صص 9-27.
  11. هاشمیان، سید محمدحسین، نامخواه، مجتبی، 1394، جایگاه نظریۀ فرهنگی امام در فهم انقلاب اسلامی، مطالعات انقلاب اسلامی، ش 42، صص 45-62.
  12. یثربی، سید یحیی، ۱۳۸۹، حکمت متعالیه: بررسی و نقد حکمت صدرالمتألهین، مؤسسه انتشارات امیرکبیر.

58. Berger, Peter L; Luckmann, Thomas, 2011, The Social Conctruction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge. Doubleday, 1966.

59. Dye, Thomas R, 2005, Understanding Public Policy, Eleventh Edition, New Jersey, Pearson Prentice Hall.

60. Festinger, L, 1957, A theory of cognitive dissonance, Stanford university press.

61. Scullion, Adrienne & García, Beatriz. 2005, ‘WHAT IS CULTURAL POLICY RESEARCH?’, International Journal of Cultural Policy, Vol. 11, No. 2, pp. 113-127.

62. Trotter, Robin. 2002, Cultural Policy. In E. Quinn & R. Ghosh(Ed) Year's Work in Critical & Cultural Theory (Vol 10, Issue 1, pp.202-225). The English Association University of Leicester