دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

بازخوانی مفهوم «خیر عمومی» در سیاست‌گذاری فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبه و دانش‎آموختۀ دکتری سیاست‌گذاری فرهنگی دانشگاه باقرالعلوم(ع)،
چکیده
در این مقاله بر پایه تحلیل نظری و بررسی متون فلسفی و سیاستی مرتبط با مفهوم «خیر عمومی»، به بازیابی مفهومی آن پرداخته شده است؛ ازاین‌رو، در ابتدا به بررسی ریشه‌های تاریخی این مفهوم و سپس به دیدگاه‌های نظریه‌پردازان معاصر مانند جان رالز، حسین، بوت و داگلاس توجه شده است. در نهایت، با استفاده از یک الگوی پنج مؤلفه‌ای، معیارهایی برای ارزیابی تعاریف ارائه شده است. این معیارها عبارت‌اند از: هنجاری بودن، زمینه استدلال عملی، معرفی امکانات خاص، ارجاع به گروه خاص منافع انتزاعی و ضرورت همبستگی اجتماعی. بر اساس این الگو، رویکردهای وحدت‌گرا، جماعت‌گرا و نظریه عدالت انصاف‌گرای رالز، به دلیل تأکید بر همبستگی اجتماعی، در ارائه تعریف از «خیر عمومی» موفق‌تر عمل کرده‌اند. در مقابل، رویکردهای فایده‌گرا، فردگرا و خودگرایی عقلانی، به دلیل عدم توجه به همبستگی و دغدغه متقابل، در این زمینه با نقایص جدی مواجه شده‌اند. در نهایت، این مقاله، «خیر عمومی» را به آن دسته از «امکانات عمومی» - اعم از مادی، فرهنگی یا نهادی - اطلاق می‌کند که اعضای یک جامعه، به‌منظور برآوردن تعهدی اجتماعی مبنی بر اینکه همه باید از «منافع عمومی» مشترک مشخصی مراقبت کنند، در اختیار دیگر اعضاء قرار می‌دهند.
کلیدواژه‌ها

ارسطو، ۱۳۸۵، اخلاق نیکوماخوس‏. (محمدحسن لطفی، مترجم)، تهران، ایران، طرح نو.
افروغ، عماد، ۱۳۹۴، چند پرسش اساسی پیرامون فرهنگ و نظریه فرهنگ، دین و سیاست فرهنگی، 4(2)، 7‑22.
ایتزن، دی. استنلی، ۱۳۷۶، فرهنگ بهمثابۀ معرفت مشترک انسانی، (ضیاء تاجالدین، مترجم)، نامۀ فرهنگ، 27(7)، 110‑117.
پارسانیا، حمید، ۱۳۹۲الف‌، جهان های اجتماعی، قم، کتاب فردا.
پارسانیا، حمید، ۱۳۹۲ب‌، نظریه و فرهنگ: روششناسی بنیادین تکوین نظریههای علمی‏، راهبرد فرهنگ، 23(6)، 7‑28.
تراسبی، دیوید، ۱۳۹۳، کتاب اقتصاد سیاست فرهنگی‏، (سوسن علائی، مترجم)، سوره مهر.
خورشیدی، سعید، ۱۳۹۰، صورتبندی نظریۀ فرهنگ صدرایی (با الهام از دیدگاههای استاد حجتالاسلام پارسانیا)، معرفت فرهنگی اجتماعی، 9(3)، 129-152.
دانشنامه ویکی‌پدیا‏، ۲۰۲۴، ۱۱ اردیبهشت، پایان‌شناسی‏، در ویکی‌پدیا، دانشنامۀ آزاد.
دانشنامه ویکی‌پدیا‏، (۲۰۲۴، ۱۹ اردیبهشت،خودپرستی عقلایی، در ویکی‌پدیا، دانشنامۀ آزاد.
رالز، جان، ۱۳۹۶، نظریه‌ای در باب عدالت‏، (مرتضی نوری، مترجم)، تهران، نشر مرکز.
شریعتی فیروزآباد، محمدهادی‏، ۱۴۰۳، صورتبندی نظریۀ سیاستی دین‌داری از منظر حکمت اسلامی، پایان‌نامه دکتری تخصصی )PhD(، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، دانشکده فرهنگ، علوم اجتماعی و رفتاری.
شریعتی، محمدهادی و کرم‌اللهی، نعمت‌الله‏، ۱۴۰۳، بازخوانی حکمت عملی و بازسازی الگوی نظریۀ سیاستی‏. دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی، 10(2)، 39‑64.
لبخندق، محسن‏، ۱۳۹۴، تبیین فرایند تکوین و تحول فرهنگ با تأکید بر حکمت صدرایی، پایان‌نامه دکتری تخصصی )PhD(، دانشگاه باقرالعلوم(ع).
مکارتی، ای دویل‏، ۱۳۸۸، معرفت بهمثابۀ فرهنگ، جامعه‌شناسی معرفت جدید‏، (کمال خالق‌پناه و محمدعلی توکل‌ کوثری، مترجمان)، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
هال، استوارت، ۱۳۹۶، معنا، فرهنگ و زندگی اجتماعی‏، (احمد گل‌محمدی، مترجم)، تهران، نشر نی.
هاولت‌، مایکل، رامش‌، ‏ام ف و پرل، آنتونی‏، ۱۳۹۴، مطالعۀ خطمشی عمومی: چرخه‌های خط‌مشی و زیرنظام‌های خط‌مشی، (عباس‌ منوریان‌ و ابراهیم‌ گلشن‌، مترجمان)، تهران، ‏مؤسسه کتاب مهربان نشر.
Aristotle, 2022, Aristotle’s Politics. (C. Lord, Tran.). Perseus Digital Library.
Boot, Eric R. 2022, Public Interest. Retrieved August 20, 2024, from https://www.semanticscholar.org/paper/Public-Interest-Boot/ebd911c11b819da1f3c7b210702f337cd85983d4
Boot, Eric R, 2024, The Public Interest: Clarifying a Legal Concept, Ratio Juris, 37(2), 110-129. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/raju.12401
Cohen, J, 1989, Deliberation and Democratic Legitimacy. In A. Hamlin & P. Pettit (Eds.), The Good Polity: Normative Analysis of the State pp. 17–34. Oxford: Basil Blackwell.
Crow, Michael M.; & Bozeman, Barry, 2021, Public Values Leadership: Striving to Achieve Democratic Ideals, Johns Hopkins University Press. https://doi.org/10.1353/book.94852
Diggs, B. J, 1973, The Common Good as Reason for Political Action, Ethics, 83(4), 283–293. https://doi.org/10.1086/291887
Douglass, Bruce, 1980, The Common Good and the Public Interest, Political Theory, 8(1), 103–117.
Dupré, Louis, 1993, The Common Good and the Open Society, The Review of Politics, 55(4), 687–712. https://doi.org/10.1017/S0034670500018052
Finnis, John, 1980, Natural Law and Natural Rights, OUP Oxford.
Hanasz, Waldemar, 2010, The Common Good in Machiavelli, History of Political Thought, 31(1), 57–85.
Held, Virginia, 1970, The Public Interest and Individual Interests, Basic Books.
Hussain, Waheed, 2018, The Common Good. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2018), Metaphysics Research Lab, Stanford University.
Mansbridge, Jane; & Boot, Eric., 2022, Common Good, In International Encyclopedia of Ethics (pp. 1-15). John Wiley & Sons, Ltd.
O’Flynn, Ian, 2010, Deliberating About the Public Interest, Res Publica, 16(3), 299–315. https://doi.org/10.1007/s11158-010-9127-x
Rousseau, Jean-Jacques, 2007, On the Social Contract, (E. S. Radcliffe, R. McCarty, F. Allhoff, & A. Vaidya, Eds.). Wiley-Blackwell.
Simm, Kadri, 2011, The Concepts of Common Good and Public Interest: From Plato to Biobanking, Cambridge Quarterly of Healthcare Ethics, 20(4), 554–562. https://doi.org/10.1017/s0963180111000296
Wheeler, Melissa A, 2024, A search for commonalities in defining the common good: Using folk theories to unlock shared conceptions, (S. G. Wilson, N. Baes, & V. Demsar, Eds.), British Journal of Social Psychology, 63(2), 956-974. https://doi.org/https://doi.org/10.1111/bjso.12713