دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

فهم کل‎گرایانه از حق بر سلامت در فرهنگ اسلامی، اقتضائات سلبی و ایجابی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار مرکز توسعۀ پژوهش‌های بین‌رشته‌ای معارف اسلامی و علوم سلامت، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، ایران، تهران
2 استادیار پژوهشی شورای عالی انقلاب فرهنگی
3 دانش آموخته دکتری قران و حدیث
چکیده
امروزه روشن شده که مقوله سلامت صرفاً وابسته به بعد بیولوژیکی انسان نیست، بلکه فرهنگ نیز با الگوهایی که محصول نگرش‌ و فرایندهای پیچیدة اجتماعی است، در این زمینه موثر و مرتبط می‌باشد و نمی‌توان آن را به صورت تک عاملی بررسی کرد. فراتحلیل‌های انجام‌شده در خصوص ناتوانی مداخلات‌ درمانیِ برآمده از مدل طبی محض، نقصان این نوع نگاه را در موضوع سلامت انسان به خوبی نشان می‌دهد و این ناکامی، باعث گردیده که پارادایمی جدید در این حوزه پدید آید که این موضوع را در تعامل مستقیم با دو مقوله صحت بیولوژیکی و فرهنگ تبیین نماید؛ به طوری که باورهای درست یا غلط، شیوه زندگی و الگوهای فرهنگی، پیامدهای مهمی را برای حفظ و ارتقای سلامتی یا بیماری افراد در پی دارد و با تحلیل رفتارهای فرهنگی، بتواند سطح سلامت یا شیوع یک نوع بیماری را سنجش نماید. از این رو، سلامت با ابتنا بر فرهنگ، به مثابه یکی از لوازم اولیة حق بر دسترسی به زندگی متعادل و شرط ضروری برای ایفای نقش‌های اجتماعی تلقی می‌گردد. از آنجا که در تعالیم اسلامی نیز توجه جدی به ابعاد غیر بیولوژیک در سلامت فرد وجود دارد و با توجه به تاثیر آن در دست‌یابی به مدل مطلوب سلامت که بیشترین هماهنگی را با نحوه و ساختار وجودی و فطرت انسانی دارد،
کلیدواژه‌ها

 
قرآن مجید
آدام، فیلیپ و هرتسلیک کلودین، ۱۳۸۵، جامعه‌شناسی بیماری و پزشکی، ترجمه دنیا کتبی، تهران، نشر نی.
آرامسترانگ، دیوید، 1391، جامعه‌شناسی پزشکی، ترجمه محمد توکل، تهران، انتشارات حقوقی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی.
ابن‌الحسین، علی [الامام زین‌العابدین]،1376، الصحیفة السجادیة، قم، دفتر نشر الهادی.
ابن‌شعبه حرانی، حسین بن علی، 1404ق، تحف العقول، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، جامعۀ مدرسین.
ابن‌عاشور، محمد طاهر، بی‌تا، التحریر و التنویر، تونس، دارسحنون.
ابن‌طاووس، علی بن موسی، 1376، الإقبال بالاعمال الحسنه، تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
امامی، محمدحسین، پزشکی، محمدزکریا، 1380، جامع‌نگری در پزشکی، آموزش در علوم پزشکی، دورۀ 1، شمارۀ 3.
بابازاده مقدم، حامد، 1399، مقدمهای بر نسل چهارم حقوق بشر؛ حمایت از کرامت انسانی در عصر ارتباطات، فصلنامه علوم خبری، شمارۀ 34.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد، 1410 ق، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دار الکتاب الإسلامی.
پارسانیا، حمید، 1384، نسبت علم و فرهنگ، فصلنامه راهبرد فرهنگ، دورۀ 1، شمارۀ 2.
جوادی آملی، عبدالله، 1384، حق و تکلیف در اسلام، قم، مرکز نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، 1381، فلسفۀ حقوق بشر، قم، اسراء.
حقیقت، سید صادق، میرموسوی، سید علی، 1381، مبانی حقوق بشر از دیدگاه اسلام و دیگر مکاتب، تهران، فرهنگ و اندیشه اسلامی.
خمینی، [امام] روح‌الله، 1382، شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی قدس سره.
رضازاده، حسین و شارق، زهرا، 1398، تأثیر هنجاری کرامت انسانی بر حق بر سلامت به‌عنوان یک حق بشری؛ از نظر تا عمل،فصلنامه اخلاق زیستی، شمارۀ 34، صص 17‑31.
سید رضی، 1414ق، نهج‌البلاغه، قم، مؤسسه نهج‌البلاغه.
شفعتی، معصومه، زاهدی، محمدجواد، 1391، بررسی الگوهای زیستی، روانی و اجتماعی رابطۀ پزشک و بیمار، فصلنامه اخلاق زیستی، شمارۀ 5، ص 15‑176.
شیرازی، صدرالدین محمد، 1383ش، الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة العقلیة، تحقیق علی‌اکبر رشاد، تهران، بنیاد صدرا.
شولتز، دوان. پی، سیدنی، الن شولتز، 1387، تاریخ روان‌شناسی نوین، ترجمه یحیی سیدمحمدی، تهران، ویرایش.
طالقانی، فریبا، علیمحمدی، نصرالله، 1394، مفاهیم بنیادین پرستای در تفکر اسلامی؛ مجله پژوهش پرستاری ایران، ارائۀ مدل، دورۀ 11، شمارۀ 2.
طاهری، حبیب‌الله،1375، حقوق مدنی، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین،1425ق، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، نشر اسلامی.
کارل، الکسی،1377، نیایش، ترجمه دکتر علی شریعتی، تهران، انتشارات حسینیه ارشاد.
کرتیس، آنتونی جیمز، 1382، روان‌شناسی سلامت، ترجمه علمی فتحی آشتیانی، تهران، مؤسسه انتشارات بعثت.
کلینى، محمد بن یعقوب، 1407ق، الکافی، تهران، دار الکتب الإسلامیه.
گلی، فرزاد، 1381، درآمدی بر پزشکی جامع: میدان‌هایی نو برای آزمون خرد کهن، سلامت برتر، سال اول، شمارۀ اول.
مطهری، مرتضی، 1374، مجموعه آثار استاد، تهران، انتشارات صدرا.
منجمی، علیرضا، نمازی، حمیدرضا، 1399، علوم انسانی پزشکی/سلامت: تحلیل انتقادی مبانی نظری و عملی پزشکی، دوفصلنامه فلسفۀ علم، شمارۀ 20.
فوکو، میشل، 1390، تولد پزشکی بالینی، ترجمه فاطمه ولیانی، تهران، نشر ماهی.
نوربالا، احمدعلی، 1392، کتاب جامع بهداشت عمومی، تهران، کتاب ارجمند.
نجفی افرا، مهدی، 1392، انسان سنتی و مدرن در اندیشۀ دکتر سید حسین نصر، تهران، انتشارات جامی.
وحدانی‌نیا، ولی‌الله، وثوق مقدم، عبا، فهم منطق متأخر سیاست‌گذاری سلامت: گذار به حکمرانی برای سلامت، نشریه پایش، شمارۀ 6.
هلمنس، سیلویو مارکس، 1385، مقولۀ چهارم حقوق بشر، ترجمه محمدحسین رمضانی و حسن کاشفی، فصلنامه حقوق عمومی، سال اول، شمارۀ دوم.
Cobb, M. & V. Robshaw. (Eds.), 1998, The Spiritual Challenge of Health Care, London: Churchill Livingstone4.
Engel George L., 1977, The need for a new medical model: Achallenge for biomedicine, Science, 8; 196 (4286):129-36.
Fabrega, Horacio Jr., 2000, Culture, Spirituality and Psychiatry, Current Opinion inPsychiatry, 13 (6): 525-33.
.Peach HG.Religion, 2003, Spirituality and health:how should Australia’s medical professionals respond? Med J Aus; 178.
 Qualtere-Burcher, P., 2011, Re-thinking the doctor-patient relationship: A physician's philosophical perspective, a doctoral dissertation, University of Oregon
Robbins F., 1984, Robbins' Pathologic Basis of Disease. Philadelphia: Saunders Elseviel.
Wyatt, N., 1991, Physician-patient relationship: What do doctors say? Health Communication 3(3): 154-174.