دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

راهبرد رسانه‌ای هم‌شناسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دانشگاه باقرالعلوم ع، قم، ایران
2 استادیار گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
چکیده
جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه دو کشور همسایه با اهداف مشترک مانند مبارزه با یک‌جانبه‌گرایی غرب هستند ولیکن این دو کشور در توسعه ارتباطات با موانعی همچون منفی بودن حافظه تاریخی مردم، مواجه هستند. در این میان، با تحولاتی که در ارتباطات از طریق رسانه ایجاد شده، امکان‌ ارتباط مستمر و کنش متقابل انسان‌های مختلف با فرهنگ‌های متفاوت در سراسر جهان فراهم شده است. این امر، موجب نزدیکی روزافزون ملت‌های مختلف، انتقال ارزش‌ها و تأثیروتأثرهای متقابل فرهنگی میان آن‌ها شده است. بر این اساس در پژوهش حاضر، بهره‌گیری از رسانه در ارتباطات میان‌فرهنگی ایران و روسیه مورد بررسی قرار گرفت. چارچوب مفهومی پژوهش نیز، نظریه هم‌شناسی فرهنگی (تعارف) به‌عنوان الگوی قرآنی ارتباطات میان‌فرهنگی است که به پنج بعد تعریف، تَعرُّف، اعتراف، مکان و زمان هم‌شناسی فرهنگی، اشاره دارد. در این پژوهش، با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت‌دار، تلاش شد تا ابعاد مختلف هم‌شناسی فرهنگی در ارتباطات میان‌فرهنگی ایران و روسیه مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. در این راستا، پنج بعد هم‌شناسی به‌عنوان مقوله‌های اصلی، در مصاحبه با خبرگان و فعالان رسانه‌ای، مورد پرسش و سپس داده‌های جمع‌آوری شده، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. در بخش تحلیل محتوای پژوهش، انواع محتوای رسانه، قالب و بستر رسانه‌ای، مسائل و موانع در پنج بعد هم‌شناسی فرهنگی مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به نتایج تحلیل، راهبردهای هم‌شناسی فرهنگی ایران و روسیه ارائه شد. در نهایت، نتایج تحلیل نشان می‌دهد که برای تحقق موثرتر و کارآمدتر هم‌شناسی فرهنگی، نیاز به حضور حقیقی خود و دیگری در مکان تعارف (ایران و روسیه) است.
کلیدواژه‌ها

1.      قرآن کریم
2.      اسلامی‌تنها، علی‌اصغر، غمامی، سیدمحمدعلی، 1398، هم‌شناسی فرهنگی الگوی قرآنی ارتباطات میان‌فرهنگی، چاپ اول، تهران، دانشگاه امام صادق(ع) و پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
3.      افراسیابان، وحید، عباسی، مجید، 1402، عملیات روانی رسانه‌های غربی علیه ایران و روسیه: اهداف و منافع، فصلنامۀ مطالعات بین‌المللی، سال 20، شمارۀ 3.
4.      اکبری، کمال، حق‌شناسی، محمدامیر، بایسته‌های محتوایی دیپلماسی رسانه‌ای ایران در مناطق روس‌زبان، 1399، پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، سال پنجم، شماره ششم.
5.      ایمان، محمدتقی، نوشادی، محمودرضا، 1390، تحلیل محتوای کیفی، پژوهش، سال 3، شماره 2.
6.      تبریزی، منصوره، تحلیل محتوای کیفی از منظر رویکردهای قیاسی و استقرایی، 1393، فصلنامه علوم‌اجتماعی، دوره 21، شماره 64.
7.      جمشیدی، محمدحسین و همکاران، نقش ارتباطات میان‌فرهنگی در تصمیم کشورها به تنش‌زدایی، 1395، فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دوره اول، شماره 22.
8.      حق‌شناسی، محمدامیر، 1399، ظرفیت‌ها و بایسته‌های دیپلماسی رسانه‌ای ج.ا.ا در کشورهای روس‌زبان با تاکید بر فدراسیون روسیه، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
9.      خنیفر، حسین، مسلمی، ناهید، 1402، اصول و مبانی روش‌های پژوهش کیفی، تهران، نگاه دانش، ج 1.
10.  غمامی، سیدمحمدعلی، اسلامی‌تنها، علی‌اصغر، 1401، «هم‌شناسی فرهنگی» به‌مثابه الگوی ارتباطات میان‌فرهنگی در قرآن؛ رویکرد تطبیقی، فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ و ارتباطات، سال 23، شماره 57.
11.  قرائتی، علیرضا و همکاران، 1401، بررسی آثار دیپلماسی رسانه‌ای ادراک‌شده بر صنعت گردشگری، فصلنامۀ علمی-پژوهشی فرایند مدیریت و توسعه، دورۀ 35، شمارۀ 4.  
12.  یوسف‌زاده اربط، حسن، مسئله‌شناسی ارتباطات میان‌فرهنگی، 1397، فصلنامه معرفت فرهنگی اجتماعی، سال نهم، شماره چهارم.
13.  Kibiswa, Naupess K. , Directed Qualitative Content Analysis (DQlCA): A Tool for Conflict Analysis, The Qualitative Report, 2019.