دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

واکاوی مؤلفه‌های عدالت اجتماعی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای و دلالت‌های آن در سیاست‌ها و خدمات زیارت؛ مورد مطالعه آستان قدس رضوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد دانش اجتماعی مسلمین دانشگاه علوم اسلامی رضوی
3 دانش آموخته دکتری دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد تهران مرکزی
چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های عدالت اجتماعی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای و صورت‌بندی آن در قالب راهکارهایی برای ارائه خدمات عادلانه زیارت انجام شده است. با استفاده از مطالعات اسنادی و تحلیل مضمون بیانات رهبری طی ۳۵ سال، شش مضمون فراگیر شناسایی گردیده و دلالت‎‌های کلی آن‌ها در حوزه زیارت طرح شد. این مضامین عبارتند از «عرصه‌های محوری عدالت اجتماعی»، «تولید مبانی نظری و برنامه بومی پشتیبان عدالت اجتماعی»، «ملاحظات اجرایی عدالت»، « ظرفیت‌های تحقق عدالت اجتماعی»، «پیش‌شرط‌های عدالت اجتماعی» و «ثمرات عدالت اجتماعی». تحلیل سیاست‌های آستان قدس رضوی بر اساس دلالت‌های عدالت اجتماعی در خدمات زیارت نشان داد علی‌رغم توجه به عدالت به‌عنوان یکی از ارزش‌های بنیادین و انعکاس آن در برخی سیاست‌های بخشی، همچنان فاصله قابل‌توجهی میان شبکه مضامین استخراج‌شده و سیاست‌های جاری وجود دارد. در نهایت بر اساس یافته‌ها، راهکارهایی در نسبت با مضامین محوری و دلالت‌های آن در حوزه زیارت ارائه شده که از جمله شامل تشکیل شورای راهبردی عدالت زیارت، تدوین سند جامع عدالت در خدمات زیارت، الزام به تهیه پیوست عدالت برای تمامی طرح‌ها، ایجاد هیئت‌های اندیشه‌ورز تخصصی و حوزه‌های مطالعات نظری و کاربردی تخصصی پشتوانه عدالت در زیارت، طراحی نظام جامع حمایت از زائران کم‌برخوردار، تقویت نظام خادمیاری با رویکرد عدالت‌محور، ارتقای سطح نظارت، شفافیت و پاسخگویی و... می‌باشد.
کلیدواژه‌ها

  1.  

    قرآن کریم

    1. ادب، محمدجعفر، 1398، بررسی مؤلفههای استقرار عدالت اجتماعی در دولت اسلامی از منظر امام خامنهای(مدظلهالعالی)، مجموعه مقالات سومین کنفرانس ملی نوآوری و تحقیق در علوم انسانی، مدیریت و معارف اسلامی.
    2. احمدبن فارسبن زکریا، 1404ق، معجم مقاییس اللغة، طبع الاعلام الاسلامیه.
    3. استراوس، آنسلم و کوربین، جولیت، 1385، اصول روش تحقیق کیفی، ترجمه بیوک محمدی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    4. الوانی، سید مهدی و شریف‌زاده، فتاح، 1387، فرایند خطمشی‌گذاری عمومی، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
    5. امینی، علیرضا، مرتضوی، سعید، رحیم‌نیا، فریبرز و ناظمی، شمس‌الدین، 1393، کشف عوامل مؤثر بر رفتار خادمانه کارگزاران سازمان حج و زیارت، اندیشۀ مدیریت راهبردی، دوره 8، شماره 2، ص‌ ۱۳۳-۱۶۰.
    6. ایزانلو، رمضانعلی، 1402، رهیافت‌هایی به زیارت (روش‌شناسی، پیشینه و مبانی)، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
    7. بقایی، اعظم و مهربانی‌فر، حسین، 1402، واکاوی سیاست‌های آستان قدس رضوی در حوزۀ گردشگری مذهبی و زیارت؛ از وضعیت موجود تا وضعیت مطلوب، فرهنگ رضوی، دوره 11، شماره 43، ص ۱۳۷-۱۶۸.
    8. ایمان، محمدتقی، 1390، مبانی پارادایمی روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم انسانی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    9. تمدن‌فرد، فاطمه، 1400، عدالت اجتماعی در دیدگاه مقام معظم رهبری، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
    10. حسینی زبیدی، سید محمد مرتضی، 1419ق، تاج العروس فی جواهر القاموس، کویت.
    11. حسینی دشتی، سید مصطفی، 1379، معارف و معاریف، تهران، مؤسسه فرهنگی آرایه.
    12. ریدر، ایان، 1400، زیارت، ترجمه داریوش رضاپور، تهران، نشر سینا.

    13.  سالاری، سلمان، رحیم نیا، فریبرز، خوراکیان، علیرضا و مرتضوی، سعید، 1400، ارائه مدل حکمرانی در سازمانهای موقوفه، فرهنگ رضوی،  دوره 9، شماره 4، ص ۳۳-۶۳.

    1. فلیک، اووه، 1387، درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه هادی جلیلی، تهران، نشر نی.
    2. گروه اخلاق و عرفان، 1394، پرسش و پاسخ‌های دانشجویی (آداب و احکام زیارت) (ج61)، قم، نشر معارف.
    3. محمدپور، احمد، 1390، روش تحقیق کیفی؛ ضد روش 2، تهران، جامعه‌شناسان.
    4. مجدفر، فاطمه، 1392، جامعه‌شناسی عمومی، تهران، شعاع.
    5. لیندلف، تامس آر. و تیلور، برایان سی، 1388، روش‌های تحقیق کیفی در علوم ارتباطات، ترجمه عبدالله گیویان، تهران، انتشارات همشهری.
    6. Birkland, Thomas A, 2011, An introduction to the policy process: theories, concepts, and models of public policy making, London: Routledge.
    7. Braun, V., & Clarke, V, 2006, Using thematic analysis in psychology, Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
    8. Durán-Sánchez, Amador, Álvarez-García, José, Río-Rama, María de la Cruz del & Oliveira, Cristiana, 2018, Religious Tourism and Pilgrimage: Bibliometric Overview, Religions, 9, 249; doi:10.3390/rel9090249.
    9. Guest, G, 2012, Applied thematic analysis, Thousand Oaks, California: Sage.
    10. Stoddard, Robert, "Defining and Classifying Pilgrimages", 1997, Geography Faculty Publications. 2. https://digitalcommons.unl.edu/geographyfacpub/2.
    11. Wolcott, H. F, 1994, Transforming qualitative data: Description, analysis, and interpretation, Thousand Oaks, CA: Sage.