شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 8 2 2022 02 20 اعتباریابی در پژوهش کیفی: تطبیق گونه‏ شناسی‏های دینداری در ایران با گفتمان‏های اربعین 33 60 146856 FA روح الله اسلامی دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی تهران محمدسعید ذکایی عضو هیات علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی Journal Article 2020 08 22 یکی از مسائل مهم در ارزیابی پژوهش‏های کیفی، پرسش‏های روایی و پایایی تحقیق است. در روش تحقیق کیفی، کاربرد معیار «انتقال‏پذیری» برای به‏کارگیری یافته‌های تحقیق در زمینه‌ای دیگر و همراه با آن بهره‏گیری از پیشینه تحقیق به‏مثابه معیار مقایسه و ارزیابی یافته‏های تحقیق مطرح شده است. در مقاله حاضر برای تشریح نمونه‏ای از کاربرد شیوه‏های اعتباریابی در مطالعات کیفی، پژوهش‏های دینداری و گونه‏شناسی‏های ارایه شده از آنها در ایران برای اعتباریابی یافته‏های «تحقیق اربعین» به کار گرفته شده‏اند. پس از توضیحی مختصر درباره طراحی «تحقیق اربعین» که با هدف «شناسایی گفتمان‏ها و بازنمایی‏های زیارت اربعین» در ایران انجام شده است، نتایج بررسی و مرور «مطالعات دینداری» در ایران آمده و با هدف پیشنهاد یک الگو برای تحلیل مطالعات دینداری، خطوط انفصال و تمایز در گونه‏شناسی دینداری ایرانیان شناسایی و دسته‏بندی شده و سپس نحوه کاربرد این الگوی پیشنهادی به‏مثابه معیار ارزیابی یافته‏های «تحقیق اربعین» بیان شده است. در مرحله تطبیق و اعتباریابی، جایابی گفتمان‏های رویداد اربعین بر روی الگوی به دست آمده از خطوط تمایز دینداری در سطوح سه‏گانه تحلیل اجتماعی نشان می‏دهد که چهار گفتمان مبتنی بر دینداری نوگرا و دو گفتمان مبتنی بر دینداری سنتی به زمینه اجتماعی ایران معاصر و گرایش‏ها و سلیقه‏های اجتماعی سیاسی برآمده پس از انقلاب اسلامی مرتبط اند. استدلال نهایی مقاله این است که کوشش‏های اعتباریابانه، می‏تواند مسیرهایی را برای جمع‏بندی نتایج پژوهش‏های تجربی جدا از هم در حوزه مطالعات اجتماعی دین در ایران و ارائه الگوهای مفهومی و نظری برآمده از بستر جامعه ایران معاصر بگشاید. https://www.jrcp.ir/article_146856_5dbf26f49fc2f2a4b2867c891c09d80f.pdf