شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 10 2 2024 03 10 دلالت‌های سیاستی کاربرد بلاک‌چین در سیاست‌گذاری فرهنگی 7 38 206251 FA سعید اشیری دانش‌آموخته‌ی دکترای سیاست‌گذاری فرهنگی، دانشگاه باقرالعلوم(ع) قم 0000-0002-1740-1033 سیدمحمدحسین هاشمیان دانشیار و عضو هیئت علمی گروه سیاست‌گذاری فرهنگی، دانشگاه باقرالعلوم(ع) قم، ایران. علی اصغر اسلامی تنها استادیار و عضو هیئت علمی گروه فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه باقرالعلوم(ع) قم، ایران 0000-0003-0522-0232 Journal Article 2023 04 20 بلاک‌چین تکنولوژی برافکن و در مرزهای نوآوری است و توسعۀ کاربرد بلاک‌چین آثار و پیامدهای گوناگونی را بر فضای عمومی و سیاست‌گذاری فرهنگی بر جای می‌گذارد. بازشناسی بلاک‌چین برپایۀ بنیادهای فلسفی و سپس نظریۀ فرهنگی متناسب با این تکنولوژی، امکان طرح دکترین بلاک‌چین و دلالت‌های سیاستی آن را تمهید خواهد کرد. در این مقاله و متناسب با نظام مسئلۀ بلاک‌چین در سیاست‌گذاری فرهنگی، مجموعه‌ای از دلالت‌های سیاستی در سه سرفصل فرهنگی، مدیریتی و علمی بیان شده‌اند. عناوین دلالت‌های فرهنگی عبارت‌اند از معناسازی فرهنگی، تغییر ساختاری فرهنگ، ارتباطات فرهنگی، پویایی فرهنگ، یکسان‌سازی فرهنگی، تعارض‌های فرهنگی، انسجام اجتماعی، اعتماد عمومی، نقش‌های عاملیتی در فرهنگ، خودتنظیمی و نظارت، رشد فردگرایی، رشد تمدنی نئولیبرالیسم. دلالت‌های مدیریتی نیز ذیل این عناوین طرح شده‌اند: تمرکزگرایی ـ تمرکززدایی، خوداتکایی ـ وابستگی، تصمیم‌سازی‌ ـ فقدان تصمیم، نهادگرایی ـ گروه‌گرایی، فرصت‌محوری‌ ـ تهدیدمحوری، کارآمدی ـ‌‌ ناکارآمدی، محدودسازی ـ ‌دسترس‌پذیری، تدریج‌‌ ـ آزمون، تهدید انرژی ـ فرصت انرژی. همچنین در دلالت‌های علمی به این محورها توجه شده‌است: پیشرفت در علم اسلامی، ترابط علوم پایه و علوم انسانی. در برآیند و جمع‌بندی نیز چهار رویکرد سیاست‌گذاری بلاک‌چین طرح شده‌اند: رویکردهای تنظیم‌گرانه، مشارکتی، مداخله‌ای و نوآورانه.

https://www.jrcp.ir/article_206251_18cbd779a879aa4aba1a8bf59f78179c.pdf

شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 10 2 2024 03 10 بازخوانی حکمت عملی و بازسازی الگوی نظریۀ سیاستی 39 64 206253 FA محمدهادی شریعتی دانشجوی دکتری رشته سیاست‌گذاری فرهنگی دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام قم 0000-0002-5405-1490 نعمت‌الله کرم‌اللهی دانشیار دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام، قم Journal Article 2024 01 24 خط‌مشی یک الگوی راهنما برای هماهنگ‌سازی بازیگران حل یک‌ مسئلۀ عمومی است. شکل‌گیری یک خط‌مشی، به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی، خود نیازمند تأمین زمینه‌های معرفتی و غیرمعرفتی متعددی است. این متن تلاش می‌کند برخلاف رویکردی که به بازخوانی مکرر نظریه‌های مدرن مشغول است، با بازخوانی حکمت عملی، به بازسازی الگوی نظریۀ سیاستی براساس ظرفیت‌های حکمت عملی بپردازد. نظریۀ سیاستی زمینه‌های معرفتی موردنیاز خط‌مشی را در قالب پاسخ به سه پرسش «هستی‌شناختی»، «سعادت‌شناختی» و «مسئله‌شناختیِ» خط‌مشی تأمین می‌کند. حکمت عملی نیز دانشی برهانی است که معرفتی یقینی را دربارۀ پدیده‌های ارادی و انسانی، ازحیث نیل به سعادت تولید می‌کند. این دانش سترگ، از سه بخش توصیفی، تقدیری و تجویزی تشکیل شده‌است. بخش توصیفی حکمت عملی با ارائۀ هستی‌شناسی لایه‌مند برای پدیدۀ سیاستی، پرسش اول نظریۀ سیاستی را پاسخ می‌گوید. همین بخش با صورت‌بندی مفهوم سعادت و همچنین همراهی با بخش تقدیری حکمت عملی، پاسخ پرسش دوم نظریۀ سیاستی را تأمین می‌کند. دستیابی به بینش نظری موردنیاز برای ادراک و ساختاردهی مسئلۀ سیاستی نیز با ادغام دو بخش توصیفی و تقدیری حاصل می‌آید.

https://www.jrcp.ir/article_206253_0c512bf2686e21a2d45526af82a4664f.pdf

شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 10 2 2024 03 10 راهکار سیاستی تعیین حوزه ‏های سبک زندگی اسلامی و کاربست آن 66 85 206254 FA محمدعلی دولت استادیار پژوهشی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی 0000-0001-7150-9355 محمد جواد ولی زاده استادیار پژوهشی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی ابراهیم شکرانی دبیر ستاد فرهنگی و اجتماعی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی Journal Article 2023 07 25 این مقاله، با تأکید بر مأموریت شورای‌عالی انقلاب فرهنگی مبنی‌بر تدوین برنامۀ جامع سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی، درصدد است با توجه به اختلاف‌نظر صاحب‏نظران پیرامون مصادیق و حوزه‏های سبک زندگی، راهکاری مطرح نماید که اولاً مطالبۀ سیاست‏گذار مبنی‌بر «جامعیت برنامۀ سبک زندگی» در جامعۀ اسلامی و زیست‏بوم ایران تأمین شود، ثانیاً از جهت نظری، حائز شرایط علمی بودن باشد و ثالثاً با توجه به اختلاف دیدگاه‏های صاحب‏نظران، وفاق حداکثری ایجاد نماید. برای این امر، با روش مطالعۀ اسنادی، رویکردهای حداقلی و حداکثری به مصادیق و حوزه‏های سبک زندگی، با در نظر گرفتن توسعۀ روزافزون عوامل و مؤلفه‏های سبک‏ساز در زندگی افراد، شناسایی شده و برای نیل به هدف مذکور، در گروه‌های کانونی تفصیلاً مورد بحث قرار گرفت. در بحث پیرامون مبنای وفاق، تعیین معیارهای نظری برای پالایش حوزه‌های سبک زندگی، به‏کارگیری روش مناسب و استفاده از سازوکارهای مدیریتی پیشنهاد شد و در مقام جمع‌بندی، جمع سه راهکار پیشنهادی، برای شناسایی حوزه‌های سبک زندگی به کار بسته شد. لذا با گردآوری همۀ حوزه‏های موردنظر صاحب‏نظران، بر مبنای چهار مفهوم کلیدی سبک زندگی، یعنی «الگوهای رفتاری»، «هویت فردی»، «تمایز» و «سلیقه»، پالایش صورت گرفت و سپس مصادیق و حوزه‏های به‏دست‏آمده، ذیل عناوین عام‏تر دسته‏بندی شد.

https://www.jrcp.ir/article_206254_e6e2799dfebb6a3af0bcbb6f2d06b868.pdf

شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 10 2 2024 03 10 تحلیل لایه‌ای علّی حکمرانی مردمی و ارائۀ سیاست‌های پیشنهادی مبتنی بر آیندۀ مطلوب 87 120 206257 FA سعید جوادیان فرد دانشجوی دکتری سیاست‌گذاری فرهنگی دانشگاه امام صادق(ع)،. تهران. ایران. احمد کوهی استادیار و عضو هیئت علمی دانشکدۀ علوم خانواده دانشگاه تهران. ایران. 0009-0001-6412-848X Journal Article 2023 06 20 موضوع مقالۀ حاضر بررسی علل وضعیت نقش‌آفرینی مردم در امر حکمرانی است. به تعبیر دیگر، از یک طرف، علل عدم تحقق نقش‌آفرینی مطلوب نهاد اجتماعی در امر حکمرانی و از طرف دیگر، علل تحقق این مهم مورد مطالعه قرار گرفت. روش مورد استفاده در این پژوهش، مدل تحلیل لایه‌ای علت‌هاست. با استفاده از این روش، هرکدام از دو وضعیت موجود و مطلوب، در چهار لایۀ علّی لیتانی، سیستمی، گفتمانی و استعاری صورت‌بندی شده‌اند. بنابراین پژوهش حاضر، بعد از گذر از لایۀ لیتانی یا همان مشهودات مربوطه و لایۀ سیستمی که بیانگر علل سیستمی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، علمی، فناوری و ... است، به لایۀ گفتمانی و سپس لایۀ استعاری پرداخت. این دو لایۀ اخیر که از ابتکارات مدل مذکور است، با توجه به قابلیت آن‌ها، سبب انسجام‌بخشی در صورت‌بندی علل به‌دست‌آمده گردیدند. این انسجام‌بخشی از دو جهت بود: قسم اول، در لایۀ گفتمانی و نیز لایۀ استعاری، به‌جهت کشف دال مرکزی از میان مضامین گفتمانی استخراج شده و چینش سایر موارد در پیرامون آن بود و قسم دیگر انسجام‌بخشی، در ترتب طبیعی علل سیستمی بر علل گفتمانی به دست آمده. سه گفتمان تمرکزگرایی دولتی، جامعه بازار و مردمی‌سازی بسته، گفتمان‌های اصلی وضع موجود بودند و درمقابل، حکمرانی مردمی، به‌عنوان گفتمان اصلی وضع مطلوب. در میان استعاره‌ها نیز، استعارۀ اقتدارگرایی (لویاتان) متناظر با گفتمان تمرکزگرایی دولتی و استعارۀ امامت امت متناظر با گفتمان حکمرانی مردمی، استعاره‌های مرکزی بودند. درنهایت، اهم سیاست‌های پیشنهادی ذکر گردید.

https://www.jrcp.ir/article_206257_489c2e2b21bace5fe34a0dca83bd527b.pdf

شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 10 2 2024 03 10 راهبردهای ارتقای حضور بانوان در امداد فرهنگی 121 146 206261 FA معصومه حریزاوی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد مدیریت راهبردی فرهنگ، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم مریم اردبیلی استادیار گروه مدیریت راهبردی دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم مهدی مولائی استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی Journal Article 2024 04 25 رشد چشمگیر آسیب‌های اجتماعی در دنیای معاصر، منجر به اتخاذ راهبردها و برنامه‌های متعددی گردید که به‌منظور پیشگیری و کاستن از آثار مخرب این معضلات شکل گرفتند. مفهوم امداد فرهنگی به کنشگری گروهی از افراد، با دغدغه‌ها و مبانی دینی، در عرصۀ امدادرسانی به آسیب‌دیدگان فرهنگی اجتماعی اشاره دارد. این امدادگران تلاش می‌کنند با اصلاح و تعمیق باورها و عقاید دینی، به پیشگیری و ترمیم آسیب‌دیدگی افراد بپردازند. هدف از انجام این پژوهش بررسی وضعیت و نحوۀ امدادگری فرهنگی زنان به‌عنوان بخشی از جامعۀ امدادگران فرهنگی است که ازطریق مصاحبه با تنی چند از بانوان امدادگرفرهنگی، به روش تحلیل مضمون و مبتنی بر مدل تحلیلی راهبردی سوات صورت ‌گرفته‌است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که زنان، علی‌رغم ضعف‌ها و چالش‌های محیطی موجود، از نقاط قوت و توانایی‌های جنسیتی قابل‌توجهی جهت امدادرسانی به آسیب‌دیدگان اجتماعی برخوردار هستند و همچنین در حال حاضر، فرصت‌های بی‌بدیلی جهت تقویت و بهره‌گیری از چنین ظرفیتی وجود دارد.

https://www.jrcp.ir/article_206261_4bc708aabbfeda3263e967e6536ea506.pdf

شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 10 2 2024 03 10 صورت‌بندی نظریات توسعه برمبنای دوگانۀ وحدت و کثرت فرهنگی و بازخوانی انتقادی آن‌ها از خاستگاه فکری آیت‌الله خامنه‌ای 147 173 206263 FA امیرمحمد اصفهانی دانشجوی دکتری سیاست‌گذاری فرهنگی، دانشگاه امام صادق(ع). تهران، ایران محسن لبخندق استادیار دانشگاه امام صادق(ع).تهران، ایران Journal Article 2024 04 19 انقلاب اسلامی بنابر تصریح رهبران خود، در ذات خویش پدیده‌ای است فرهنگی و دینی که داعیۀ پیشرفت و تعالی همه‌جانبۀ جامعه را داشته و ظهورش به‌خودی‌خود ناقض الگوهای توسعۀ غربی است. همین امر مستلزم تبیین چیستی پیشرفت از نگاه متفکران انقلاب و بیان تفاوت‌های آن با الگوهای رایج توسعه در جهان غرب است. توجه به فرهنگ و تعالی فرهنگی یکی از مؤلفه‌های اصلی اندیشۀ آیت‌الله خامنه‌ای در باب پیشرفت است. بازخوانی نظریات توسعه از زاویۀ فرهنگ و فروعاتش، به‌خصوص دوگانۀ تنوع/وحدت فرهنگی که با مسئلۀ بومی‌نگری در اندیشۀ آیت‌الله خامنه‌ای ربط وثیق دارد، می‌تواند در تنویر تفاوت‌های نظریات توسعه با الگوی پیشرفت در انقلاب اسلامی پرثمر باشد. در این مسیر که مبتنی بر روش توصیفی ـ تحلیلی طی می‌شود، نُه رستۀ اصلی در نظریات توسعه، یعنی «مکتب نوسازی»، «مکتب وابستگی»، «مکتب نظام جهانی»، «نظریه‌های نئولیبرالی توسعه»، «نظریه‌های ساختارگرایانۀ توسعه»، «نظریه‌های پساساختارگرایانۀ توسعه»، «نظریۀ فوردیستی و پسافوردیستی»، «نظریۀ استعماری و پسااستعماری» و نهایتاً «نظریۀ پساتوسعه» برمبنای «کثرت‌گرایی و وحدت‌گرایی فرهنگی» قابل گونه‌بندی خواهند بود و نهایتاً چهار نقد مهم به این نظریات، از خاستگاه اندیشۀ آیت‌الله خامنه‌ای به شرح ذیل می‌توان وارد کرد: ۱- بی‌توجهی به زیست‌بوم‌های فرهنگی و نفی دیگری فرهنگی در غالب نظریات توسعه؛ ۲- نگاه طفیلی و دست دوم داشتن به فرهنگ در نظریات توسعه؛ ۳- عدم توجه به امور معنوی (تعالی فرهنگی) در نظریات توسعه؛ ۴- خنثی‌نگری ارزشی و نسبی‌گرایی فرهنگی در نظریات توسعۀ مدافع تکثر فرهنگی.

https://www.jrcp.ir/article_206263_26181a48c0b3b60deea014973504677b.pdf

شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 10 2 2024 03 10 راهبردهای همبستگی پیامبر(ص) در گفتمان سیاسی غدیر 175 191 206264 FA هوشنگ آقایی انارمرزی دانش‌آموختۀ دکتری دانشگاه کاشان و مدرس مدعو دانشگاه مازندران (بابلسر). 0000-0001-7628-9830 روح الله صیادی نژاد دانشیارزبان و ادبیات عربی دانشگاه کاشان (اصفهان). 0000-0002-9401-9225 بهروز قربان زاده دانشیار دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی بابلسر (مازندران). 0000-0002-1059-2527 جواد محمدزاده استادیار دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی بابلسر (مازندران). 0009-0003-0944-314X Journal Article 2024 02 04 واژگان و کلمات در میراث گفتمان‌های اسلامی، مثل متون دینی، قرآن و خطابه‌های پیامبر(ص)، دارای مفاهیم و اهداف زبانی است که از منظر زبان‌شناختی اهمیت دارد. جریان گفتمان‌سازی با توجه به ظهور نحله‌های سیاسی متعدد، به واژگان و شگردهای جدیدی در رویارویی با مخاطبان مختلف نیازمند است. در پژوهش حاضر تلاش می‌شود با روش کتابخانه‌ای و تکیه بر روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی خطبۀ سیاسی غدیر پرداخته شود تا راهبردهای ارتباطی حضرت در کانال‌های زبانی تبیین گردد. دستاورد تحقیق بیانگر آن است که پیامبر اعظم(ص) در گفتمانش، جهت تقریب عاطفی و تقلیل شکاف‌های اجتماعی، از توانش واژگانی و معجمی درقالب استراتژی‌های همبستگی استفادۀ منطقی نموده و فضای تعاملات زبانی را با توجه به معرفت و شناخت فیمابین، مدیریت کلامی می‌نماید تا موجب تشدید بار عاطفی کلامش ‌شود. با توجه به راهکنش زبانی موجود در خطبۀ سیاسی غدیر و نحوۀ ارتباط با مخاطبان، پیامبر(ص) توانست پویایی خاصی به گفتمانش ببخشد و اهمیت و ارزش مخاطب خاصش را به دیگران متذکر شود.

https://www.jrcp.ir/article_206264_b6dd53b00a83f754f9dc94b209373044.pdf

شورای تخصصی حوزوی شورای عالی انقلاب فرهنگی دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی 2423-7124 10 2 2024 03 10 جمهوری اسلامی ایران و سیاست‌گذاری امر جنسی 193 226 206265 FA اسماعیل نوده فراهانی دانشجوی دکتری دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران Journal Article 2023 10 21 این مقاله دربارۀ سیاست‌گذاری امر جنسی در جامعۀ ایران سخن می‌گوید. برای ورود به بحث، توضیح مختصری پیرامون دو مجموعه از رویکردهای ادغام‌گرا و تمایز‌گرا -به‌مثابۀ نوعی چهارچوب مفهومی- ارائه شده‌است؛ دو‌ رویکردی که به‌واسطۀ مواجهه‌شان با غرب شکل گرفته‌اند. روش پژوهش را تحلیل اسنادی در فضای رویکرد پژوهش کیفی تشکیل می‌دهد. مروری بر اسناد و مدارک مرتبط با سیاست‌گذاری در حوزه‌های دارای هم‌پوشانی با امر جنسی نشان می‌دهد در سطح سیاست‌های کلی و کلان، طی سه دهۀ گذشته، اولویت توسعۀ اقتصادی بر سایر عرصه‌های زندگی غالب بوده‌است؛ کمااینکه سیاست‌گذاری کلان کشور چیزی جز پیگیری راهبردهای افزایش عرضۀ نیروی کار ارزان و تحصیلکرده و نیز کاهش فرزندآوری در سال‌های پس از دفاع مقدس نبوده‌است. به عبارت دیگر، با اندکی تسامح، سیاست‌گذاری کلی و کلان کشور در حوزۀ امر جنسی را می‌بایست متناسب با رویکرد ادغام‌گرا تحلیل کرد. پیشروی رویکرد ادغام‌گرا، در سطح قوانین نیز کاملاً روشن است، به‌گونه‌ای که تلاش برای «گسترش تحصیلات عالی»، تصویب «قانون کنترل جمعیت و خانواده»، و «بیمۀ زنان خانه‌دار»، به‌علاوۀ «کوشش برای قانونمند کردن اموری نظیر سن ازدواج»، نشانه‌های توسعۀ آهسته و پیوستۀ رویکرد ادغام‌گرا به شمار می‌روند. درمقابل، قدرت‌یابی نظریۀ عدالت جنسیتی به نمایندگی از رویکردهای تمایز‌گرا را می‌توان در چهارچوب تدوین «قانون تسهیل ازدواج جوانان» و «قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» و سرانجام برهم ‌ریختن «قانون خدمت وظیفۀ عمومی» نظاره کرد. درعین‌حال، مهم‌ترین چالش قوانین مرتبط با رویکرد تمایزگرا فقدان منابع مالی لازم و ناهم‌خوانی با فرایندهای جهانی است.

https://www.jrcp.ir/article_206265_502253b0eb838d26ddc79fed64b45a5e.pdf