https://www.jrcp.ir/ دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی fa daily 1 Wed, 19 Feb 2025 00:00:00 +0330 Wed, 19 Feb 2025 00:00:00 +0330 https://www.jrcp.ir/article_240292.html ظهور و گسترش شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه اینستاگرام، زمینه‌ای نوین برای شکل‌گیری الگوهای تعاملی و بازتعریف عناصر فرهنگی فراهم کرده است. در این فضا، جوامع آنلاین به بستری برای بازسازی هویت فردی تبدیل شده‌اند؛ فرایندی که در آن پیوند میان جهان واقعی و مجازی از خلال آواتارها و بازنمایی‌های انتخاب‌شده کاربران شکل می‌گیرد. این پژوهش با اتکا به نظریه بازنمایی «خود» از منظر اروینگ گافمن، به تحلیل نحوه کنشگری بانوان طلبه در اینستاگرام می‌پردازد و ابعاد هویتی، مجازی و مخاطب‌محور این کنشگری را مورد واکاوی قرار می‌دهد. باتوجه‌به حضور روزافزون این گروه در فضای مجازی، پشتوانه‌های دینی و رسالت تبلیغی آنان، هدف مطالعه، گونه‌شناسی الگوهای کنشگری بانوان طلبه در این پلتفرم است. با بهره‌گیری از رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای جهت‌دار، دو گونه اصلی از کنشگری شناسایی شده است: ۱) کنشگری در قالب «سبک زندگی» و ۲) کنشگری مبتنی بر «مسئولیت‌پذیری اجتماعی». گونه نخست شامل پنج زیرگونه است: اصالت معنای زندگی، اصالت تصویر زندگی، زندگی عاشقانه، حقیقت الهی و واقعیت کاریکاتوری و سبک مینیمالیستی مدرن. گونه دوم نیز سه زیرگونه را در بر می‌گیرد: امدادگر اجتماعی زنانه، مرجعیت زنانه دینی، و دختر تمدن‌ساز.تحلیل این الگوهای کنشگری، به شناسایی چهار نوع «خود» بازنمایی شده در اینستاگرام انجامید: ۱) خود معناگرا، ۲) خود تأمل گرا، ۳) خود سیال، و ۴) خود مرجع. این یافته‌ها، افق‌های تازه‌ای در درک بازنمایی هویت، نقش‌آفرینی و کنشگری مذهبی زنان در بستر شبکه‌های اجتماعی می‌گشاید. https://www.jrcp.ir/article_240284.html با گسترش اقبال به سریال‌های کره‌ای ‏این پژوهش درصدد بود تا خوانش مخاطب ایرانی از سریال‌های ‏کره‌ای را ‏بررسی کند. برای این منظور الگوی رمزگشایی هال ـ که در واقع انواع خوانش مخاطب از متن ‏رسانه را ‏نشان می‌دهد ـ مبنا قرار گرفت و برای فهم چگونگی اثرگذاری فرهنگی از الگوی ‏تحلیلی فرهنگ مولد و فرهنگ ‏مصرف‌کننده ‏پارسانیا استفاده شد. این پژوهش برمبنای روش تحقیق پیمایشی ‏توصیفی ثابت کرد خوانش مخاطب ‏ایرانی از کی‌دراما ‏لایه‌مند است؛ در لایه ظاهری (سبک زندگی روزمره) مخاطب ایرانی ‏به زعم هال ‏خوانش ‏‏«حرفه‌ای» دارد اما در بخش محتوایی، خوانش او «توافقی» است و آنچه مقارن یا مشابه با ‏بستر فرهنگی خود ‏‏می‌داند به عنوان معنای دریافتی برمی‌گزیند و ‏مقولاتی که با فرهنگ خود ناهمخوان تشخیص دهد کنار می‌گذارد. ‏این رفتار مخاطب ایرانی به زعم پارسانیا ناشی از قوت فرهنگ زمینه ایرانی است و در واقع میزان مصرف‌کنندگی ‏ایرانیان در برابر سریال کره ای می‌تواند با غنای فرهنگ زمینه تعدیل گردد.‏ https://www.jrcp.ir/article_240285.html هدف این پژوهش، ارزیابی انسجام عمودی سیاستی میان «نقشه مهندسی فرهنگی کشور» به‌عنوان سند راهبردی بالادستی و بخش‌های فرهنگی برنامه‌های ششم و هفتم توسعه جمهوری اسلامی ایران است. در این راستا، پرسش اصلی پژوهش ناظر بر میزان هم‌راستایی اهداف و ابزارهای این اسناد در قالب چارچوب انسجام خط‌مشی عمومی است. چارچوب نظری پژوهش بر مفاهیم انسجام خط‌مشی در ادبیات سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و طبقه‌بندی ابزارهای هاولت استوار است. روش پژوهش، تحلیل مضمون کیفی نظریه‌محور براساس رویکرد براون و کلارک بوده که اهداف (50 کد از نقشه، 66 از ششم، 73 از هفتم) و ابزارها (365 از نقشه، 66 از ششم، 67 از هفتم) را استخراج ، کدگذاری و مقایسه کرده است. یافته ها حاکی از وجود هم‌افزایی نسبی در برخی حوزه‌ها همچون تحکیم خانواده، فرهنگ اسلامی، و مقابله با جنگ نرم است؛ با این حال، شکاف‌هایی قابل‌توجه در حوزه‌هایی نظیر بازآفرینی نظام فکری، هنر متعهد، جهانی‌سازی گفتمان اسلامی و سبک زندگی اسلامی-ایرانی به چشم می‌خورد. از منظر ابزاری، در حالی‌که نقشه مهندسی فرهنگی بر سازمان‌دهی و اطلاع‌رسانی تمرکز دارد، برنامه ششم توسعه به اقتدار و پشتیبانی مالی اولویت داده، و برنامه هفتم نیز از ضعف جدی در ابزارهای اقتدار رنج می‌برد. نتیجه‌گیری پژوهش بیانگر ناهماهنگی در پیوند چشم‌اندازهای کلان با ابزارهای اجرایی است که اجرای مؤثر سیاست‌های فرهنگی را با چالش مواجه ساخته است. پیشنهادهایی همچون احیای راهبردهای مغفول، تقویت ابزارهای نظارتی، و هماهنگی نهادی برای ارتقای انسجام سیاستی ارائه شده است. https://www.jrcp.ir/article_240286.html جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه دو کشور همسایه با اهداف مشترک مانند مبارزه با یک‌جانبه‌گرایی غرب هستند ولیکن این دو کشور در توسعه ارتباطات با موانعی همچون منفی بودن حافظه تاریخی مردم، مواجه هستند. در این میان، با تحولاتی که در ارتباطات از طریق رسانه ایجاد شده، امکان‌ ارتباط مستمر و کنش متقابل انسان‌های مختلف با فرهنگ‌های متفاوت در سراسر جهان فراهم شده است. این امر، موجب نزدیکی روزافزون ملت‌های مختلف، انتقال ارزش‌ها و تأثیروتأثرهای متقابل فرهنگی میان آن‌ها شده است. بر این اساس در پژوهش حاضر، بهره‌گیری از رسانه در ارتباطات میان‌فرهنگی ایران و روسیه مورد بررسی قرار گرفت. چارچوب مفهومی پژوهش نیز، نظریه هم‌شناسی فرهنگی (تعارف) به‌عنوان الگوی قرآنی ارتباطات میان‌فرهنگی است که به پنج بعد تعریف، تَعرُّف، اعتراف، مکان و زمان هم‌شناسی فرهنگی، اشاره دارد. در این پژوهش، با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت‌دار، تلاش شد تا ابعاد مختلف هم‌شناسی فرهنگی در ارتباطات میان‌فرهنگی ایران و روسیه مورد بررسی و تحلیل قرار گیرد. در این راستا، پنج بعد هم‌شناسی به‌عنوان مقوله‌های اصلی، در مصاحبه با خبرگان و فعالان رسانه‌ای، مورد پرسش و سپس داده‌های جمع‌آوری شده، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. در بخش تحلیل محتوای پژوهش، انواع محتوای رسانه، قالب و بستر رسانه‌ای، مسائل و موانع در پنج بعد هم‌شناسی فرهنگی مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به نتایج تحلیل، راهبردهای هم‌شناسی فرهنگی ایران و روسیه ارائه شد. در نهایت، نتایج تحلیل نشان می‌دهد که برای تحقق موثرتر و کارآمدتر هم‌شناسی فرهنگی، نیاز به حضور حقیقی خود و دیگری در مکان تعارف (ایران و روسیه) است. https://www.jrcp.ir/article_240287.html از منظر بسیاری از ناظران حوزه اعتیاد، برنامة معتادان گمنام، موفق‏ترین برنامه برای بهبودی افرادی است که قصد غلبۀ بر مسألۀ اعتیاد به مواد مخدر را دارند. برنامه‏ای متشکل از شبکة حمایتگر به عنوان پایه‏ای محکم برای آینده‏ای روشن که به عنوان آخرین مأمن معتادان، امیدوارانه توجه شمار زیادی از آنان را به خود جلب کرده است. اما، این برنامه به‌رغم کنترل مصرف مواد مخدّر در مراحل اولیه، می‏تواند رهجویان را دستخوش عوارض ناگوار اعتقادی کند و به وسوسة منجر به مصرف و عود عمیق اعتیاد بیانجامد؛ عوارضی که افزون بر ریشه داشتن در مبانی معرفتی این برنامه، ممکن است برآمده از کج‌فهمی‏ و تفسیر غلط متون رسمی از سوی افراد راهنما باشد. بنابراین، مقاله حاضر درصدد پاسخ به این سؤال است که آموزههای شفاهی جلسات ان.ای چه نقشی در عدم ثبات و بازلغزش رهجویان دارد؟ این مقاله با تحلیل متون رسمی انجمن ان.‌ای و نیز داده‌های به دست آمده از مشاهده مشارکتیِ حضور و عضویت ده ساله در جلسات انجمن، برآن است تا توأم‏شدن آموزه‏‏های شفاهی منبعث از فقدان معرفت دینی، درک سطحی از متون انجمن و عدم تطابق این متون با فرهنگ دینی جامعة ایران را از منظر دینی آسیب‌شناسی کند. براساس نتایج این تحقیق، عواملی مانند «فهم و تفسیر غلط از متون توسط گروه‏های مرجع»، «معنویت سکولار خارج از چارچوب شریعت»، «نفوذ جریان‏های کاذب معنویت‏گرا» و «فضای دگم و تغییرناپذیر حاکم بر جلسات» که توسط آموزههای شفاهی به اعضاء منتقل می‏شود، تأثیر اساسی بر لغزش و عدم ثبات رهجویان برنامه معتادان گمنام دارند. https://www.jrcp.ir/article_240288.html نسل جدید ایران با چالش‌های متعدد هویتی ناشی از دوفضایی‌شدن ازجمله هویت سیال، متکثر، متضاد، متأثر از فرهنگ جهانی و کم‌تعلق نسبت به ارزش‌های ملی، دینی و فرهنگی کشور روبروست. وضعیت مذکور نیازمند شناخت عمیق و ارائه راه‌کارهای مؤثر برای مواجهه و برون‌رفت از این چالش است. این پژوهش با هدف دست‌یابی به راه‌کارهای حل چالش‌های هویتی نوجوانان، به روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌های تحقیق از بازخوانی مقالات علمی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با صاحب‌نظران به‌دست آمده است. براساس یافته‌های تحقیق، راهبرد «توسعه و ارتقای زیست‌بوم هویت‌یابی نوجوانان» به‌عنوان راهبرد اصلی به دست آمد. این راهبرد شامل یازده مقوله اساسی است: ارتقای سواد رسانه‌ای، تربیت نوجوانان کنشگر رسانه‌ای، اصلاح نظام ارتباطات اجتماعی نوجوانان، تقویت نهادهای سنتی در راستای هویت‌بخشی، مواجهه هوشمندانه و منعطف با فرآیند جهانی‌شدن، رعایت اصول تربیتی در فرآیند هویت‌بخشی، بازشناسی و بازسازی سازه‌های معنایی هویت، طراحی اکوسیستم رشد و تعالی نوجوانان، توسعه حکمرانی مجازی هویت‌ساز، تولید محتوای رسانه‌ای هویت‌محور و مسئله‌شناسی دقیق و عمیق. این پژوهش بر ضرورت تعامل سازنده میان ارزش‌های بومی و تحولات جهانی برای کمک به نوجوانان در فرآیند هویت‌یابی تأکید دارد. https://www.jrcp.ir/article_240289.html این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های عدالت اجتماعی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای و صورت‌بندی آن در قالب راهکارهایی برای ارائه خدمات عادلانه زیارت انجام شده است. با استفاده از مطالعات اسنادی و تحلیل مضمون بیانات رهبری طی ۳۵ سال، شش مضمون فراگیر شناسایی گردیده و دلالت‎‌های کلی آن‌ها در حوزه زیارت طرح شد. این مضامین عبارتند از «عرصه‌های محوری عدالت اجتماعی»، «تولید مبانی نظری و برنامه بومی پشتیبان عدالت اجتماعی»، «ملاحظات اجرایی عدالت»، « ظرفیت‌های تحقق عدالت اجتماعی»، «پیش‌شرط‌های عدالت اجتماعی» و «ثمرات عدالت اجتماعی». تحلیل سیاست‌های آستان قدس رضوی بر اساس دلالت‌های عدالت اجتماعی در خدمات زیارت نشان داد علی‌رغم توجه به عدالت به‌عنوان یکی از ارزش‌های بنیادین و انعکاس آن در برخی سیاست‌های بخشی، همچنان فاصله قابل‌توجهی میان شبکه مضامین استخراج‌شده و سیاست‌های جاری وجود دارد. در نهایت بر اساس یافته‌ها، راهکارهایی در نسبت با مضامین محوری و دلالت‌های آن در حوزه زیارت ارائه شده که از جمله شامل تشکیل شورای راهبردی عدالت زیارت، تدوین سند جامع عدالت در خدمات زیارت، الزام به تهیه پیوست عدالت برای تمامی طرح‌ها، ایجاد هیئت‌های اندیشه‌ورز تخصصی و حوزه‌های مطالعات نظری و کاربردی تخصصی پشتوانه عدالت در زیارت، طراحی نظام جامع حمایت از زائران کم‌برخوردار، تقویت نظام خادمیاری با رویکرد عدالت‌محور، ارتقای سطح نظارت، شفافیت و پاسخگویی و... می‌باشد. https://www.jrcp.ir/article_240291.html از ضروری‏ترین مسائل در حوزه ساحت‏های حاکمیتی، مسأله سیاست‏گذاری است. این ضرورت در امورحکمرانی آموزش عمومی که بر عهده آموزش و پرورش است و سواد مورد نیاز شهروندان را جهت ایفای نقش در وظایف فردی و اجتماعی تامین می‏کند، از اولویت ویژه‏ای برخور داراست. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تحلیل جایگاه سواد معنوی در سیاستگذاری تربیتِ معلم، مطابق اسناد بالا دستی، صورت گرفته است و با روش توصیفی- تحلیلی و تجزیه و تحلیل و شیوه‌های اکتشافی و سنتزپژوهی و جمع‌آوری و از داده‌های اسنادی، کتابخانه‌ای و سامانه های برخط بهره جویی نگاشته شده است. نتایج پژوهش نشان می‏دهد که مطابق استلزامات اسناد بالا دستی در سیاست‏گذاری آموزش عمومی ایجاب می‏کند متعلمان از مراتب حیات طیبه در زندگی برخوردار گردند. از آنجا که در اسلام، هدف از خلقت انسان قرب الهی است، که با تبعیت انسان از امر و نهی الهی و عمل به تکالیف و شریعت حاصل می شود، لذا ضرورت دارد متعلمان آموزش عمومی، از سواد معنوی برخوردار شوند؛ لذا از آنجا که نقش معلم در مجموعه عوامل آموزشی، نفشی بی‌بدیل تلقی می‏شود، ضرورت دارد در راس سیاست‏گذاری‏های مرتبط با آموزش و پرورش و سیاست‏گذاری در امر تربیتِ معلمان، سواد معنوی با تاکید بر دانش متنی به عنوان جوهره ذاتی هر گونه سیاستگذاری در همه ساحت‏های « نظام جامع تربیت معلم» دانشگاه فرهنگیان مورد اولویّت و اوّلیت قرار گیرد.