دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

بررسی کنش ارتباطی وساطت ازدواج در جامعه شبکه‌ای (مطالعه موردی: سایت همسریابی آغازنو و گروه تلگرامی محسن)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
معصومه موذن سلطان آبادی 1
علی اصغر اسلامی تنها 2
1 دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات
2 هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم (ع)
چکیده
کنش وساطت در ازدواج از دیرباز در جوامع مرسوم بوده است. امروزه به دلیل رشد فناوری و فضای گسترده ارتباطی، شکل جدیدی از وساطت نمایان شده است که با استفاده از رسانه بر بستر نت، مشاهده می­شود. اکنون شبکه جهانی اینترنت و مالکان سایتها و شبکه­ های اجتماعی، واسطه­ گرانی هستند که با ویژگی ­های خاصی کنش وساطت را از مدل سنتی آن متمایز نموده­ اند. پژوهش حاضر با بررسی یک سایت و یک گروه از شبکه اجتماعی تلگرام به بررسی نحوه این وساطت پرداخته است. با استفاده از روش تحلیل مضمون و مصاحبه­ هایی که از افراد مختلف و کاربران این شبکه­ ها انجام شد یافته ­های تحقیق نشان می­دهد که این مدل از وساطت، هرچند ظرفیتی بسیار مهم به شمار می­آ­ید و امروزه نیز ناگزیر از استفاده آن هستیم، اما در جامعه ایرانی ناکارآمد است و شبکه­ های موجود، نوعی گرته ­برداری از صنعت دوستیابی و همسریابی غربی بوده که مبتنی بر نظام سرمایه­داری و منفعت «خود» است. ارتباط شکل گرفته در این شبکه ­ها که نمونه­ای از عشق سیال است همراه با هویت­ های مجهول و مجعول، آسیب­های زیادی به کاربران وارد می­ سازد. حال آنکه بنابر مبنای دینی، وساطت، کنشی فرهنگی و نه اقتصادی، و مبتنی بر سودرسانی به دیگری است. بنابراین علاوه بر نیاز به شناخت پدیده و اتخاذ راهبردهای سیاستگذارانه به جای برخوردهای امنیتی و کنش های تهدیدانگارانه، لازم است به بازسازی الگوی بومی وساطت در جامعه شبکه ­ای پرداخته شود. 
کلیدواژه‌ها
وساطت
ازدواج
جامعه شبکه‌ای
تحلیل مضمون

  1. فهرست منابع

    1. ابن بابویه قمی (شیخ صدوق)، ابوجعفر محمد بن علی (1406ق). ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، چ2، قم: دار الشریف الرضی.
    2. ابن منظور (1414). لسان العرب، چ3، بیروت: دار الفکر للطباعه والنشر والتوزیع.
    3. پاینده، ابوالقاسم (مترجم و گردآورنده) (1382). نهج الفصاحه، چ9، تهران: جاویدان.
    4. پستمن، نیل (1372). تکنوپولی تسلیم فرهنگ به تکنولوژی، ترجمة صادق طباطبایی، تهران: سروش.
    5. باومن، زیگمونت (1384). عشق سیال: در باب ناپایداری پیوند‏های انسانی، ترجمة عرفان ثابتی، تهران: ققنوس.
    6. جبل، محمدحسن (2010م). المعجم الاشتقاقی الموصل لالفاظ القران الکریم، قاهره: مکتبه الآداب.
    7. ساروخانی، محمدباقر (1383). اندیشه‏های بنیادین علم ارتباطات، تهران: خجسته.
    8. خنیفر، حسین و ناهید مسلمی (1395). اصول و مبانی روش‏های پژوهش کیفی، تهران: نگاه دانش.
    9. شمس بیرانوند، عاطفه (1393). بررسی عوامل اجتماعی ـ فرهنگی مؤثر بر نگرش جوانان به سایت‏های همسریابی، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه الزهراƒ.
    • شیخ‏زاده، محمد، سعید تسلیمی، حسن عابدی جعفری و ابوالحسن فقیهی (1390). «تحلیل مضـمون و شبکة مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگو‏های موجود در داده‌های کیفی»، اندیشة مدیریت راهبردی، ش10، ص151ـ198.
    1. عباسی شوازی، محمدتقی و مریم‌سادات دل‏آور (1398). «رسانه‏ها، عشق و ازدواج؛ مطالعة رابطة رسانه‏های اجتماعی و جمعی با عشق سیال»، فصلنامة تحقیقات فرهنگی ایران، سال چهارم، ش12، ص51ـ74.
    2. حر عاملی، محمد بن حسن (1416ق). وسایل الشیعه، ج17، چ2، قم: مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث.
    3. کلینی، محمد بن یعقوب (1429ق). الکافی، ج5، قم: دار الحدیث.
    4. کاستلز، مانوئل (1384). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ (ظهور جامعة شبکه‏ای)، ترجمة احد قلیان و افشین خاکباز، چ4، تهران: طرح نو.
    5. قاسمی، حمید و دیگران (1399). مرجع پژوهش، تهران: اندیشه آرا.
    6. مهدی‏زاده، سیدمحمد (1391). نظریه‏های رسانه، اندیشه‏های رایج و دیدگاه‏های انتقادی، چ2، تهران: همشهری.
    • هاشمی‏زاده، رضا و بنیامین انصاری‌نسب (1396). عصر مجازی تأملی بر کارکرد‏ها و رویکرد‏های جامعة مجازی، تهران: نیسا.
    1. ویشارد، جان (1363). بیست سال در ایران، ترجمة علی پیرنیا، تهران: خوشه.
    2. Rosenfeld, M. & R. Thomas (2012). "Searching for a mate: The rise of the internet as a social intermediary". American Sociological Review, 77 (4), pp.523-547.
    3. Shahghasemi, E., H. Masoumi, M. Akhavan & B. Tafazzoli (2015). "Liquid love in Iran: A mixed method approach". Mediterranean Journal of Social Sciences, 6 (1), pp.138-144.
    4. Whittye, M. (2008). "Liberating or debiting? An examination of romantic relationship, sexual relationship and friendship on the net", Computers in Human Behavior, 24, pp.1837-1850.
    5. Van Dijk, Jan (2005). The Network Society: Social Aspects of New Media, Sage Publications.