دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

تحلیل نافرمانی مدنی زنان فعال در اینستاگرام و راهبردهای مواجهه با آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد مدیریت رسانه دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام، قم
2 استادیار گروه فرهنگ و ارتباطات دانشگاه جامع امام حسین(ع)
3 دانشیار، گروه جامعه شناسی، دانشگاه تهران
چکیده
عصر حاضر با ظهور شبکه‌های اجتماعی مجازی، زنان در حوزه‌های مختلف با هدف اثرگذاری بر ذهن و قلب مخاطب فعالیت خود را در قالب کنشگری آغاز کردند. برخی از این فعالیت‌ها در راستای مخالفت با احکام اسلامی، قوانین جمهوری اسلامی ایران و رویه حکومتی در فضای مجازی است که در این پژوهش به عنوان نافرمانی مدنی تلقی می‌شود. از این رو زنان فعال در حوزه نافرمانی مدنی با دلسردکردن مخاطبین خود نسبت به عدم احقاق حقوقشان در جمهوری اسلامی سبب پیوستن آنان به کمپین‌های مختلف می‌شوند. زنان فعال در این حوزه با شعار "انقلاب آتی، انقلاب زنانه است" فعالیت خود را پیش می‌برند.
در پژوهش حاضر 110 صفحه اینستاگرامی زنان فعال در حوزه نافرمانی مدنی با روش گلوله برفی شناسایی و با روش تحقیق کیفی تحلیل مضمون  نگاشته شده است. 8 مضمون اصلی استخراج شده در این تحقیق شامل (1) هنجارشکنی زنانه (2) مقابله با حجاب و عفاف (3) اسلام‌ستیزی (4) خشونت علیه زنان (5) مقابله با الگوی ایرانی-اسلامی ازدواج و خانواده (6) عرفی‌سازی مفهوم مادری (7) ولنگاری جنسی (8) تبعیض جنسیتی می‌باشد. 38 مضمون فرعی  نیز استخراج شده است و با تمرکز بر راهبردهای زنان فعال در حوزه نافرمانی مدنی، راهبردهای مواجهه ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    1. آذر، ماهیار و سیما نوحی (1398). زن در اجتماع: نگاهی به چالش‌های اجتماعی، فرهنگی و حقوقی زنان ایرانی، تهران: ارجمند.
    2. بانکی‌پور فرد، امیرحسین (1398). نقش و رسالت زن (1): عفاف و حجاب در سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی؛ گزیدة بیانات حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای(مدظله‌العالی) رهبر معظم انقلاب اسلامی، ج1، چ9، تهران: انقلاب اسلامی.
    3. ــــــــــ (1398). نقش و رسالت زن (3): زن و خانواده؛ گزیدة بیانات حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای(مدظله‌العالی) رهبر معظم انقلاب اسلامی، ج3، چ8، تهران: انقلاب اسلامی.
    4. پیرجلیلی، زهرا (1394). زن و رسانه، تهران: جامعه‌شناسان.
    5. ثورو، هنری دیوید (1398). نافرمانی مدنی، ترجمة غلامعلی کشانی، چ5، تهران: قطره.
    6. جنیدی، رضا (1398). تکنیک‌های عملیات روانی و شیوه‌های مقابله، چ5، مشهد: به‌نشر.
    7. دیوسالار، عبدالرسول (1393). «قدرت ارتباطات یا قدرت اطلاعات نقدی بر قدرت شبکه‌ای مانوئل کاستلز»، فصلنامة نقد کتاب اطلاع‌رسانی و ارتباطات، سال اول، ش3، ص91ـ110.
    8. رحیمی سجاسی، مریم، عبدالحسین کلانتری و طوبی شاکری گلپایگانی (1399). «نقص حقوق زن در نقش همسری: مواجهة واقع‌گرایانه زنان با مسئلة تضییع حقوق خود»، پژوهش‌نامه زنان، سال یازدهم، ش3، ص111ـ139.
    9. شریفی، سیدمهدی و دیگران (1399). فنون اقناع در رسانه، تهران: دانشگاه تهران.
    10. شیخ‌زاده، محمد و رضا بنی‌اسد (1399). تحلیل مضمون: مفاهیم، رویکردها و کاربردها، تهران: لوگوس.
    11. شیروانی، محمد (1400). عملیات روانی در شبکه‌های اجتماعی، اصفهان: آرما.
    12. فرهنگی، علی‌اکبر (1399). مدیریت رسانه: رویکردی راهبردی از نظریه تا عمل، تهران: رسا.
    13. فیروزآبادی، سیدابوالحسن (1399). تحول در عصر فضای مجازی، تهران: دانشگاه امام صادق†، پژوهشگاه فضای مجازی.
    14. قدیری ابیانه، احمد (1395). تکنیک‌های عملیات روانی در حوزة رسانه و خبر، چ5، ری: دانشیاران ایران.
    15. عاملی، سیدسعیدرضا و منیژه اخوان (1400). دانشنامة اصطلاحات کلیدی فضای مجازی، تهران: دانشگاه تهران.
    16. غلامی، علی (1397). هویت و نقش‌های جنسیتی زن در اسلام: مروری اجمالی و تطبیقی بر نظام جنسیت و خانواده در اسلام، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی.
    17. کاستلز، مانوئل (1400). شبکه‌های خشم و امید: جنبش‌های اجتماعی در عصر اینترنت، ترجمة مجتبی قلی‌پور، چ7، تهران: نشر مرکز.
    18. ــــــــــ (1393). قدرت ارتباطات، ترجمة محمد آذری نجف‌آبادی، تهران: دفتر مطالعات و توسعة رسانه‌ها.
    19. کربلایی‌نظر، محسن و جمعی از محققان (1398). زن و بازیابی هویت حقیقی (گزیدة بیانات حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای(مدظله العالی) رهبر معظم انقلاب اسلامی)، چ14، تهران: انقلاب اسلامی.
    20. کریمی دردشتی، فاطمه (1399). وضعیت‌شناسی پژوهش‌های زنان و فضای مجازی با تمرکز بر پژوهش‌های اسلامی، تهران: پژوهشگاه فضای مجازی.
    21. لطیفی، میثم و دیگران (1397). فمینیسم در سازمان و مدیریت (درنگی مبناگرایانه از منظر اسلامی)، تهران: دانشگاه امام صادق†.
    22. مهدی‌زاده، سیدمحمد (1397). نظریه‌های رسانه: اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی، چ7، تهران: همشهری.
    23. میرتبار، سیدمرتضی، محسن اخباری و یاور عیوضی (1399). فمینیسم یا جنبش زنان در ایران: آسیب‌شناسی واگرایی جنسیتی در ایران با رویکرد راهبردی، قم: مکث اندیشه.
    24. نقی‌پور، ولی‌االله (1397). واکاوی فمینیسم و آثار آن در نظام خانواده، اجتماع و نظام اداری، تهران: دانشگاه امام صادق†، بسیج دانشجویی.
    25. ورعی (طباطبایی حسینی)، سیدجواد (1394). بررسی فقهی فرمانبرداری و نافرمانی مدنی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و تهران: سمت.
    26. پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای؛ https://farsi.khamenei.ir/
    27. Ebert, Theodor (1986). Ziviler Ungehorsam in parlamentarischen Demokratien, in: Martin Sthr (Hrsg.), Ziviler Ungehorsam und rechtstaatliche Demokratie, Frankfurt / M.
    28. Habermas, Jrgen (1983). Ziviler Ungehorsam Testfall fr den demokratischen Rechtsstaat, Wider den autoritren Legalismus in der Bundesrepublik, in Peter Glotz (Hrsg.), Ziviler Ungehorsam im Rechtsstaat, Frankfurt / M.
    29. Leinen, Jo (1983). Ziviler Ungehorsam als fortgeschrittene Form der Demonstration, in Peter Glotz (Hrsg.), Ziviler Ungehorsam im Rechtsstaat, Frankfurt / M..
    30. Rawls, John (1975). Theorie der Gerechtigkeit, Frankfurt / M.
    31. ibrahimamini.com