تحلیل مقایسه ای سیاست های فرهنگی مربوط به حجاب با رویکرد دموکراسی فرهنگی ( مطالعه موردی: آمریکا، فرانسه و بریتانیا)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضور هیات علمی گروه جامعه شناسی/ دانشگاه خوارزمی

2 دانشجوی دکتری سیاستگذاری فرهنگی / دانشگاه خوارزمی تهران

چکیده

تمایل زنان مسلمان به داشتن حجاب به یکی از پدیده های فرهنگی رایج در جوامع غربی تبدیل شده است. اما این گرایش با واکنش های منفی زیادی همراه بوده است. از یک طرف، واکنش منفی گروه های پرنفوذ و افراطی به حجاب و از طرف دیگر، مقاومت فزاینده بانوان محجبه در برابر سیاستهای فرهنگی ضدحجاب، سیاستگذاران فرهنگی کشورهای غربی را با وضعیتی شبه بحرانی روبرو ساخته است. این مقاله به بررسی مقایسه ای سیاستهای فرهنگی کشورهای بریتانیا، فرانسه و آمریکا در رابطه با حجاب پرداخته است. روش بکار رفته در این مطالعه تحلیل محتوی است. بدین منظور گزارش های مرتبط با حجاب در رسانه های غربی (شامل گفتارهای سیاستی، اسناد سیاستی، رویدادها و نتایج نظرسنجی ها) بر اساس مرجعیت مولفه های دموکراسی فرهنگی (چندفرهنگ گرایی، آزادی بیان فرهنگی، مشارکت گرایی و رفع تبعیض فرهنگی) تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهند که اغلب سیاستهای فرهنگی کشورهای مذکور نه تنها با مولفه های دموکراسی فرهنگی همخوانی ندارند، بلکه در جهت خلاف آنها نیز عمل می کنند. این وضعیت مانع مشارکت فعالانه زنان محجبه در جامعه شده و به مشکلاتی مثل تبعیض، توهین، کلیشه های منفی و حتی خشونت علیه ایشان منجر شده است. این مشکل ریشه در گفتمانی دارد؛ که در درک زن مسلمان محجبه به عنوان یک سوژه آزاد ناتوان بوده و نمی تواند وابستگی های هویتی وی به یک زمینه فرهنگی-دینی مشخص را بفهمد. گفتمان مزبور بجای دموکراسی فرهنگی مبنای سیاستگذاری فرهنگی کشورهای غربی برای حجاب قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها


  1. امین فر، صبورا و محمدحسین هاشمیان(1393)، نقد و بررسی نظریه حکومت‌مندی بنت در قلمرو سیاست فرهنگی، فصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی، ش3،ص99-127.
  2. روجک، کریس(1390)، مطالعات فرهنگی، ترجمه پرویز علوی، تهران: تانیه.
  3. ژیژک، اسلاوی(1394)، خشونت پنج نگاه زیرچشمی، ترجمۀ علی رضا پاکنهاد، تهران: نی.
  4. سلطانی رنانی، مهدی(1383)، حجاب و امنیت اجتماعی، مکتب اسلام، س44، ش7.
  5. کوثری، مسعود و حسین سرفراز(1394)، مواجهه سیاستگذاری فرهنگی با صنعت فرهنگ و گذار از آن، فصلنامه راهبرد فرهنگ، ش30،ص91-112.
  6. میلنر، آندرو و جف براویت(1392)، درآمدی بر نظریه فرهنگی معاصر، ترجمۀ جمال محمدی، تهران: ققنوس.
  7. وحید، مجید و محمد صفار(1395)، مبانی مطالعه تطبیقی سیاستگذاری فرهنگی با محوریت مرجعیت‌ها، فصلنامه سیاستگذاری عمومی، دوره 2، ش2،ص9-27.
  8. هاروی، دیوید(1395)، تاریخ مختصر نئولیبرالیسم، ترجمۀ محمود عبدالله زاده، تهران:دات.
  9. همایون، محمد هادی و نادر جعفری(1387)، درآمدی بر مفهوم و روش سیاستگذاری فرهنگی درس هایی برای سیاستگذاران، فصلنامه اندیشه مدیریت، س2، ش2،ص5-35.
    1. Ahmed, Leila(1992) Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate, Yale University Press.
    2. Ahmed, Sameera and Ezzeddine, Maha(2009) Challenges and Opportunities Facing American Muslim Youth, Journal of Muslim Mental Health, Vol. 4, (2): 159-174.
    3. Alrasheed, Chadah(2013) The Face-Veil through the Gaze, journal of Critical Approaches to Discourse Analysis across Disciplines, Vol. 7 (1): 19 – 32.
    4. Balkin, M. Jack(2016) cultural democracy and the first amendment, northwestern university law review, Vol. 110, No. 5: 1053-1096.
    5. Barker, Chris(2004) the SAGE Dictionary of Cultural Studies, London: SAGE Publications Ltd.
    6. Bhowon, Uma and Bundhoo, Harshalini(2016) Perceptions and reasons for veiling: A Qualitative Study, Psychology and Developing Societies, 28(1) 29–49.
    7. Butler. S, Jennifer(2006) Born Again: The Christian Right Globalized, London: Pluto Press.
    8. Carland, Susan(2011) Islamophobia, fear of loss of freedom, and the Muslim woman, Islam and Christian–Muslim Relations, Vol. 22, No. 4: 469–473.
    9. Ferrara, Pasquale(2014) Global Religions and International Relations: A Diplomatic Perspective, New York: Palgrave Macmillan, doi: 10.1057/9781137400826.0008.
    10. Gattinger, Monica(2011) Democratization of Culture, Cultural Democracy and Governance, School of Political Studies, University of Ottawa.
    11. Gordon, Daniel(2008) Why Is There No Headscarf Affair in the United States? Vol. 34 (3): 37-60.
    12. Gray, Clive(2012) Democratic cultural policy: democratic forms and policy consequences, International Journal of Cultural Policy, 18:5, 505-518.
    13. Helbling, Marc(2014) Opposing Muslims and the Muslim Headscarf in Western Europe, European Sociological Review, Vol. 30,  No.2: 242–257.
    14. Inglehart, Ronald, and Pippa Norris(2009) Muslim Integration into Western Cultures: Between Origins and Destinations, HKS Faculty Research Working Paper Series RWP09-007, John F. Kennedy School of Government, Harvard University.
    15. Baldwin, John(2017) Culture, Prejudice, Racism, and Discrimination, Oxford Research Encyclopedia of Communication, DOI: 10.1093/acrefore/9780190228613.013.164.
    16. Jones, Robert P. and Cox, Daniel(2017), America’s Changing Religious Identity, American Values Atlas, Public Religion Research Institute, Washington D.C. 20036.
    17. Lay, D., William(2016) Free Exercise and the Resurgence of the Religious Freedom Restoration Act, sgo.sagepub.com, DOI: 10.1177/2158244015625446.
    18. Limoochi, Sima & Clair, Jill M. Le(2011) Reflections on the participation of Muslim women in disability sport: hijab, Burkini, modesty and changing strategies, Sport in Society: Cultures, Commerce, Media, Politics, Vol.14 (9): 1300-1309.
    19. Mahoney, Jon(2016) the politics of religious freedom: Liberalism and toleration in Muslim-majority states, journal of Philosophy and Social Criticism, 43 (6):551-570.
    20. Nakamura, Yuka(2002) Beyond the Hijab: Female Muslims and Physical Activity, journal of Women in Sport and Physical Activity, Vol.11 (2): 21-48.
    21. Perry, Barbara(2014) Gendered Islamophobia: hate crime against Muslim women, Social Identities, Journal for the Study of Race, Nation and Culture, 20:1, 74-89.
    22. Read, Gh., Jen’nan(2007) Introduction: The Politics of Veiling in Comparative Perspective, journal of Sociology of Religion, Vol. 68(3): 231-236.
    23. Singh, J. p.(2011) International Cultural Policies and Power, international political economy series, New York, Palgrave Macmillan press.
    24. Smith, I., Jane(2014) Arab (and Muslim) Presence in North America, Reviews in Anthropology, 43:3, 221-234.
    25. Statham, Paul(2015), how ordinary people view Muslim group rights in Britain, the Netherlands, France and Germany: significant ‘gaps’ between majorities and Muslims? Journal of ethic and migration studies, Vol. 42, No. 2, 217–236.
    26. Sturm, Tristan(2015) Religious Nationalism and Christian Zionist Pilgrimages to Holy Landscapes, in The Changing World Religion Map, DOI 10.1007/978-94-017-9376-6_41, Vol. 1 – 5: 819-839. www.springer.com.
    27. Throsby, David(2017) culturally sustainable development: theoretical concept or practical policy instrument? International Journal of Cultural Policy, Vol. 23, 2: 133-147.
    28. UNESCO(1972) intergovernmental conference on cultural policies in Europe, Helsinki, 19-28 June, unesdoc.unesco.org.
    29. Verkuyten, Maykel(2016) Supporting the democratic political organization of Muslim immigrants: the perspective of Muslims in the Netherlands and Germany, Journal of ethic and migration studies, http://dx.doi.org/10.1080/1369183X.2016.1187556. 1- 20.
    30. Williams, Rhys and Vashi, Gira(2007), Hijab and American Muslim Women: Creating the Space for Autonomous Selves, the journal of Sociology of Religion, Vol, 68:2 269-287.
    31. Wing, Katherine & Smith, N., Monica(2006), Critical Race Feminism Lifts the Veil? Muslim Women, France, and the Headscarf Ban, University of California, Davis Vol. 39: 743-790.
    32. Wong, Tzen and Fernandini, Claudia(2011), Traditional cultural expressions: Preservation and innovation, Intellectual Property and Human Development, www.piipa.org.
    33. Yazbeck Haddad, Yvonne(2007) The Post-9/11 Hijab as Icon, journal of Sociology of Religion, Vol. 68(3): 253-267.
    34. Zevallos, Zuleyka(2007). "The Hijab as Social Tool for Identity Mobilisation, Community Education and Inclusion." Political Crossroads 14(1): 85-93.
    35. Zine, Jasmin(2006) Unveiled Sentiments: Gendered Islamophobia and Experiences of Veiling among Muslim Girls in a Canadian Islamic School, Equity & Excellence in Education, No. 39: 239–252.
    36. Žižek, Slavoj(2017) Against the Double Blackmail_ Refugees, Terror and Other Troubles with the Neighbors, London: Penguin Press.