دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

ابزارها و روش های سیاستی فرهنگ در اسناد قانونی و سیاست های رسمی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
هیات علمی مرکز پژوهش های مجلس
چکیده
جمهوری اسلامی ایران به دلیل ماهیت فرهنگی انقلاب اسلامی همواره تلاش کرده است به شکل آگاهانه و ارادی در تحولات فرهنگی جامعه تاثیر گذار باشد. این تلاش ها با استفاده از ابزارهای مختلفی انجام شده است. برای شناخت ابزارهای سیاستی و تغییر فرهنگی در چهار دهه گذشته در نظام جمهوری اسلامی می توان از چشم انداز ها و روش های مختلفی استفاده کرد. در این مقاله با استفاده از چارچوب نظری جامعه پذیری و روش تحلیل محتوی کیفی اسناد قانونی، روش ها و ابزارهای اصلی مورد استفاده در حوزه فرهنگ مورد بررسی قرار گرفته است. بر اساس یافته های تحقیق می توان این گونه نتیجه گیری کرد که جمهوری اسلامی در کلان ترین سطح خود از چهار ابزار مختلف به شکل همزمان در حوزه فرهنگ به عنوان ابزار سیاستی فرهنگ در جامعه استفاده می کند. نهاد سازی، گفتمان سازی، قانونگذاری و حمایت مالی. روش اصلی مورد استفاده در تغییر فرهنگی نیز روش سه وجهی تغییر فرهنگی است که رکن اصلی و اساسی آن تغییر آشکار و مستقیم از طریق مداخله قانونی است. این روش بر سه گانه تحذیر-تشویق-ترغیب و مبتنی بر سائقه های ترس-آگاهی جویی – زیبایی دوستی استوار بوده و به صورت مستقیم و آشکار تلاش می کند تا اصلاحات مورد نظر در حوزه فرهنگ را محقق سازد.
کلیدواژه‌ها

  1. آزاد ارمکی، تقی و نوح منوری. 1391. تحلیل محتوای سیاست‌های فرهنگی ایران، براساس قانون اساسی، سند سیاست‌های فرهنگی و برنامه پنجم توسعه، راهبرد اجتماعی فرهنگی سال اول، ش 3، تابستان.
  2. آل یاسین، احمد. (1392)تاریخچه برنامه‌ریزی توسعه در ایران، تهران، مرکز نشر سمر،.
  3. آیت الله خامنه ای، سید علی،(1386) دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری،
  4. آیت الله خامنه ای، سید علی،(1373) دغدغه های فرهنگی: شرح مزجی یکی از بیانات محوری مقام معظم رهبری در سال 1373 با استفاده از دیگر بیانات معظم له، موسسه فرهنگی هنری ایمان جهادی
  5. امام خمینی(ره)، روح الله، صحیفه امام، نرم افزار صحیفه نور
  6. اشتریان، کیومرث ١٣٨٩متغیرهای استراتژیک در سیاستگذاری فرهنگی، تهران، میزان، ویرایش اول، چاپ اول
  7. اکبری، محمدعلی، (1381) ،(تجربیاتی از برنامهریزی فرهنگی در ایران (57-1320 ،)فصلنامة فرهنگ عمومی، زمستان 1381 ،شمارة 33.
  8. اصلان زاده، فاطمه،(1394)، تحلیل سیاستگذاری فرهنگی، با تاکید برنظریه کنش ارتباطی هابرماس، فصلنامه علوم خبری-شماره14
  9. ایوانز، گریم(1381) ((برنامه ریزی فرهنگی: مفهومی مبهم)) ترجمه پرویز اجلالی، فصلنامة فرهنگ عمومی، زمستان 1381 ،شمارة 33.
  10. بلباسی، میثم، 1397، هویت ملی در اسناد فرادستی جمهوری اسلامی ایران، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
  11. بیرو، آلن، 1375،فره‍ن‍گ‌ ع‍ل‍وم‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ (ان‍گ‍ل‍ی‍س‍ی‌ - ف‍ران‍س‍ه‌ - ف‍ارس‍ی‌)، ترجمه باقر ساروخانی، کیهان.
  12. حسینی، سید عباس، پارسانیا، حمید و...(1399) بازتاب فطرت در نظریه فرهنگی آیت الله جوادی آملی، اسلام و مطلعات اجتماعی سال8 شماره2
  13. تاجیک، محمدرضا، ) 1379 (، ))تأمل آسیب شناختی بر فرهنگ در ایران((، در: سیاست گذاری فرهنگی در ایران امروز، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
  14. دانایی فر،1395، گفتارهای جدید در خط مشی گذاری عمومی،  دانشگاه امام صادق (ع)
  15. رضایی، محمد. ناسازه‌های گفتمان مدرسه: تحلیلی از زندگی روزمره دانش‌آموزی، جامعه و فرهنگ، 1387.
  16. روحانی، حسن(1393) همایش بیمه سلامت همگانی
  17. صالحی امیری، سید رضا(1390)، الزامات برنامه ریزی مطلوب فرهنگی، برگ فرهنگ، شماره23
  18. سند تحول بنیادین آموزش و پروش، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، 1390.
  19. سند سیاست فرهنگی کشور، 1371 مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی
  20. فتاح شریف زاده،سیدمهدی الوانی، 1394، فرآیند خط مشی گذاری عمومی،  دانشگاه علامه طباطبایی
  21. قانون اهداف و وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،1366مصوب مجلس شورای اسلامی
  22. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بازنگری 1368
  23. قانون برنامه اول توسعه، مصوب مجلس شورای اسلامی، 1368.
  24. قانون برنامه دوم توسعه، مصوب مجلس شورای اسلامی، 1372
  25. قانون برنامه سوم توسعه، مصوب مجلس شورای اسلامی، 1377
  26. قانون چهارم توسعه، مصوب مجلس شورای اسلامی، 1383
  27. قانون پنجم توسعه، مصوب مجلس شورای اسلامی،1389
  28. قانون ششم توسعه، مصوب مجلس شورای اسلامی، 1395
  29. قانون اهداف و وظایف وزارت آموزش و پرورش، مصوب مجلس شوراس اسلامی، 1366.
  30. قانون تأسیس وزارت علوم و آموزش عالی، مصوب مجلس شورای ملی، 1346.
  31. قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مصوب مجلس شورای اسلامی، 1383.
  32. شورای عالی انقلاب فرهنگی(1398)پایگاه اطلاع‌رسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی
  33. کریپندورف، کلوس. تحلیل محتوا، ترجمه هوشنگ نایینی. تهران، نشر نی، 1388.
  34. کاشی، غلامرضا، (1379) سیاست گذاری اقتدارگرایانه و دموکراتیک فرهنگی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران، چاپ اول.
  35. لبخندق، محسن،(1390)، دلالت های نظریه فطرت در نظریه فرهنگی، فصلنامه معرفت فرهنگی و اجتماعی سال سوم، شماره اول
  36. مقتدایی، مرتضی ، ازغندی، علیرضا(1394)، آسیب شناسی سیاستگذاری فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، سال دوازدهم شماره34 بهار1395
  37. مالرب، میشل، (1387)انسان و ادیان، تهران: نشر نی.
  38. مومنی راد، اکبر، 1392، تحلیل محتوی کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج، فصلنامه اندازه گیری تربیتی.
  39. مرکز پژوهش های مجلس(1397)، بودجه نهادهای دینی-تبلیغی،
  40. نقشه مهندسی فرهنگی1392، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی
  41. وحید، مجید، (1376) بحثی در سیاست گذاری فرهنگی، . فصلنامة سیاست، دورة سوم، بهمن 1386
  42. وحید، مجید، صفار، محمد(1395) مبانی مطالعه تطبیقی با محوریت مرجعیت ها، فصلنامه سیاستگذاری عمومی، دوره 2شماره2
  43. همایون، فروزان،1388 تبین رابطه مطبوب حکومت و فرهنگ، در جمهوری اسلامی ایران، دین و ارتباطات، سال شانزدهم، شمارة اول و دوم ( پیاپی53 و 53 ،)بهار-تابستان و پاییز-زمستان 8511 ،ص35-2
  44. هولستی، ال. آر. تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی، ترجمه نادر سالارزاده امیری، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، 1373.