1
دانشجوی دکتری سیاستگذاری فرهنگی، دانشگاه امام صادق(ع). تهران، ایران
2
استادیار دانشگاه امام صادق(ع).تهران، ایران
چکیده
انقلاب اسلامی بنابر تصریح رهبران خود، در ذات خویش پدیدهای است فرهنگی و دینی که داعیۀ پیشرفت و تعالی همهجانبۀ جامعه را داشته و ظهورش بهخودیخود ناقض الگوهای توسعۀ غربی است. همین امر مستلزم تبیین چیستی پیشرفت از نگاه متفکران انقلاب و بیان تفاوتهای آن با الگوهای رایج توسعه در جهان غرب است. توجه به فرهنگ و تعالی فرهنگی یکی از مؤلفههای اصلی اندیشۀ آیتالله خامنهای در باب پیشرفت است. بازخوانی نظریات توسعه از زاویۀ فرهنگ و فروعاتش، بهخصوص دوگانۀ تنوع/وحدت فرهنگی که با مسئلۀ بومینگری در اندیشۀ آیتالله خامنهای ربط وثیق دارد، میتواند در تنویر تفاوتهای نظریات توسعه با الگوی پیشرفت در انقلاب اسلامی پرثمر باشد. در این مسیر که مبتنی بر روش توصیفی ـ تحلیلی طی میشود، نُه رستۀ اصلی در نظریات توسعه، یعنی «مکتب نوسازی»، «مکتب وابستگی»، «مکتب نظام جهانی»، «نظریههای نئولیبرالی توسعه»، «نظریههای ساختارگرایانۀ توسعه»، «نظریههای پساساختارگرایانۀ توسعه»، «نظریۀ فوردیستی و پسافوردیستی»، «نظریۀ استعماری و پسااستعماری» و نهایتاً «نظریۀ پساتوسعه» برمبنای «کثرتگرایی و وحدتگرایی فرهنگی» قابل گونهبندی خواهند بود و نهایتاً چهار نقد مهم به این نظریات، از خاستگاه اندیشۀ آیتالله خامنهای به شرح ذیل میتوان وارد کرد: ۱- بیتوجهی به زیستبومهای فرهنگی و نفی دیگری فرهنگی در غالب نظریات توسعه؛ ۲- نگاه طفیلی و دست دوم داشتن به فرهنگ در نظریات توسعه؛ ۳- عدم توجه به امور معنوی (تعالی فرهنگی) در نظریات توسعه؛ ۴- خنثینگری ارزشی و نسبیگرایی فرهنگی در نظریات توسعۀ مدافع تکثر فرهنگی.
پهلوان، چنگیز و دیگران، 1381، توسعۀ فرهنگی، گزیدۀ مجموعۀ مقالات، مجلۀ فرهنگ و زندگی (احمد صبوری و دیگران، ترجمه)، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
پیت، ریچارد، 1384، نظریۀ اجتماعی، پسامدرنیسم، نقد توسعه (سهراب امیریان و اسماعیل عبداللهزاده، ترجمه)، فصلنامۀ اقتصاد سیاسی، 8، ص 8-28.
ترنر، برایان اس، 1384، رویکردی جامعهشناختی به شرقشناسی، پستمدرنیسم و جهانیشدن (محمدعلی محمدی، ترجمه)، تهران، نشر یادآوران.
خمینی، روحالله، 1385، صحیفۀ امام، جلد هشتم، قم، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
دیوسالار، عبدالرسول، 1396، تأملی بر اندیشۀ پیشرفت (تاریخ ساخت معنای توسعه در غرب)، تهران، روزنه.
ریتزر، جورج، 1393، نظریۀ جامعهشناسی در دوران معاصر (محسن ثلاثی، ترجمه)، تهران، نشر علمی.
سیدمن، استیون، 1400، کشاکش آرا در جامعهشناسی (هادی جلیلی، ترجمه)، تهران، نشر نی.
اصفهانی,امیرمحمد و لبخندق,محسن . (1402). صورتبندی نظریات توسعه برمبنای دوگانۀ وحدت و کثرت فرهنگی و بازخوانی انتقادی آنها از خاستگاه فکری آیتالله خامنهای. دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی, 10(2), 147-173.
MLA
اصفهانی,امیرمحمد , و لبخندق,محسن . "صورتبندی نظریات توسعه برمبنای دوگانۀ وحدت و کثرت فرهنگی و بازخوانی انتقادی آنها از خاستگاه فکری آیتالله خامنهای", دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی, 10, 2, 1402, 147-173.
HARVARD
اصفهانی امیرمحمد, لبخندق محسن. (1402). 'صورتبندی نظریات توسعه برمبنای دوگانۀ وحدت و کثرت فرهنگی و بازخوانی انتقادی آنها از خاستگاه فکری آیتالله خامنهای', دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی, 10(2), pp. 147-173.
CHICAGO
امیرمحمد اصفهانی و محسن لبخندق, "صورتبندی نظریات توسعه برمبنای دوگانۀ وحدت و کثرت فرهنگی و بازخوانی انتقادی آنها از خاستگاه فکری آیتالله خامنهای," دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی, 10 2 (1402): 147-173,
VANCOUVER
اصفهانی امیرمحمد, لبخندق محسن. صورتبندی نظریات توسعه برمبنای دوگانۀ وحدت و کثرت فرهنگی و بازخوانی انتقادی آنها از خاستگاه فکری آیتالله خامنهای. دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی, 1402; 10(2): 147-173.