دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

راهبردهای همبستگی پیامبر(ص) در گفتمان سیاسی غدیر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ دکتری دانشگاه کاشان و مدرس مدعو دانشگاه مازندران (بابلسر).
2 دانشیارزبان و ادبیات عربی دانشگاه کاشان (اصفهان).
3 دانشیار دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی بابلسر (مازندران).
4 استادیار دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی بابلسر (مازندران).
چکیده
واژگان و کلمات در میراث گفتمان‌های اسلامی، مثل متون دینی، قرآن و خطابه‌های پیامبر(ص)، دارای مفاهیم و اهداف زبانی است که از منظر زبان‌شناختی اهمیت دارد. جریان گفتمان‌سازی با توجه به ظهور نحله‌های سیاسی متعدد، به واژگان و شگردهای جدیدی در رویارویی با مخاطبان مختلف نیازمند است. در پژوهش حاضر تلاش می‌شود با روش کتابخانه‌ای و تکیه بر روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی خطبۀ سیاسی غدیر پرداخته شود تا راهبردهای ارتباطی حضرت در کانال‌های زبانی تبیین گردد. دستاورد تحقیق بیانگر آن است که پیامبر اعظم(ص) در گفتمانش، جهت تقریب عاطفی و تقلیل شکاف‌های اجتماعی، از توانش واژگانی و معجمی درقالب استراتژی‌های همبستگی استفادۀ منطقی نموده و فضای تعاملات زبانی را با توجه به معرفت و شناخت فیمابین، مدیریت کلامی می‌نماید تا موجب تشدید بار عاطفی کلامش ‌شود. با توجه به راهکنش زبانی موجود در خطبۀ سیاسی غدیر و نحوۀ ارتباط با مخاطبان، پیامبر(ص) توانست پویایی خاصی به گفتمانش ببخشد و اهمیت و ارزش مخاطب خاصش را به دیگران متذکر شود.
کلیدواژه‌ها

  1. منابع

قرآن کریم

  1. آقاگل‌زاده، فردوس، 1390، تحلیل انتقادی کلام، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
  2. الأیوبی، هیثم و آخرون، 1981، الموسوعة العسکریة، بیروت، المؤسسة العربیة للدراسات والنشر.
  3. بن ظافر الشَّهری، عبدالهادی، 2004، استراتیجیّات الخطاب مقاربَةُ لُغَویَّةٌ تداوُلیَّةٌ، لیبیّا، دارالکتب الجدیدة.
  4. بیرد، ایدریئن، 1389، زبان سیاست، ترجمۀ محمدرضا اصلانی، تهران، فرهنگ نشرنو.
  5. الرفاعی، عبدالوهاب، 2007، عالم الفکر، الکویت، مجله دوریَّه سنویَّه.
  6. روبینز، آر.چی، 1370، تاریخ مختصر زبان‌شناسی، ترجمۀ حق شناس، تهران، نشر مرکز.
  7. الشریف، ریم، 2012، خصائص الاستراتیجیات الاعلامیّة سیمیولوجیّات الخطاب و بنیته الصورة، القاهرة، المکتب العربیّ للمعارف.
  8. العبد، محمد، 2005، النص و الخطاب و الاتصال، القاهرة، الأکادیمیة الحدیثة للکتاب الجامعیة.
  9. عبداللطیف، کمال، 1388، چالش‌های گفتمان معاصر عربی، ترجمۀ جعفر حدادی، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  10. عظیمی‌فرد، فاطمه، 1390، زبان‌شناسی کاربردی، تهران، انتشارات آگاه.
  11. علی عید، عریب محمد، 2011، الخطاب النبویِّ فی ضوء اللسانیّات الاجتماعیَّة، الاردن، کلیّات الدراسات العلیا.
  12. فرکلاف، نورمن، 1399، تحلیل گفتمان انتقادی، ترجمه روح‌الله قاسمی، تهران، چاپ هوران.
  13. مجلسی، محمدباقر، 1404 هـ، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسة الوفاء.
  14. محمد داود، محمد، 1399، اللغة و السیاسة مابعد 11 سبتامبر، ترجمۀ هوشنگ آقایی، تهران، انتشارات کوثر.
  15. الهاشمی، سید احمد، 1358 هـ، جواهر البلاغه فی المعانی والبیان والبدیع، قم، انتشارات مصطفوی.
  16. یونس علی، محمد، 2007، المعنی و ظلال المعنی، أنظمة الدلالة فی العربیة، الطبعة الثانیة، دار المدار الإسلامی.