دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

کاربست تحلیل روایت در خط‌مشی‌گذاری فرهنگی(مورد مطالعه: ائتلاف‌های روایت خط‌مشی پوشش در ایرانِ پس از ۱۴۰۱)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
چکیده
جهان امروز شاهد چرخشی راهبردی از نبردهای سخت‌افزاری و تصرف خاک به سوی منازعات شناختی و تصرف ذهن است. با این‌حال، مواجهه با این پدیده اغلب به لایه‌های سطحی محدود مانده و از عرصه مهم روایت‌های سیاستی غفلت شده است. مصداق بارز این وضعیت، چالش‌های خط‌مشی‌گذاری حجاب پس از ۱۴۰۱ است که در آن «روایتِ خط‌مشی» نقشی محوری در انحراف نتایج سیاست‌ها داشته است. این پژوهش با هدف واکاوی این لایه‌های پنهان، در چارچوب تحلیل روایت خط‌مشی و به روش کیفی و تحلیل مضمون انجام شده است. یافته‌ها نشانگر دو دسته روایت اصلی (مخالف و موافق قانونی‌بودن حجاب) است که هر دو برای اثرگذاری بر تصمیم‌سازی، از روایت‌سازی خاص خود بهره می‌برند؛ روایت‌های مخالف با استراتژی «توسعه دامنه موضوع»، حجاب را به بحران‌های ساختاری و ناکارآمدی سیستم پیوند زده و با «شیطان‌سازی حاکمیت» و «فرشته‌پنداری نخبگان (در دسته اول روایت‌ها) یا زنان (در دسته دوم روایت‌ها)»، تصویری از جامعه‌ای آشفته ترسیم می‌کنند. روایت‌های موافق نیز با توسعه دامنه موضوع، حجاب را از امری فردی به مولفه‌ای تمدنی و هویتی ارتقا داده و ضمن «شیطان‌سازی دشمنان»، به «فرشته‌سازی زنان یا حاکمیت» می‌پردازند. هر دو جریان با بهره‌گیری از روایت می‌کوشند نگرش و چارچوب تفسیری خاص خود نسبت به مسئله را به‌مثابه یک خط‌مشی به مخاطب القا کنند. به همین جهت، موفقیت خط‌مشی‌گذار منوط به عبور از نگاه‌های قشری و درک دقیق جنگ روایت‌ها در لایه‌های پنهان است تا بتواند در برابر مهندسی افکار عمومی کنشگری مؤثر داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

 

1.      آقایی، مجید، 1400، تماشای روایت، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
2.      آقایی میبدی، فروغ، 1392، پیش‌درآمدی بر مطالعة روایت و روایت‌پژوهی، کهن‌نامه ادب پارسی، 8(4)، 120.
3.      امامی، سید مجتبی، باقری کنی، مصباح‌الهدی، لطفی، سجاد، 1395، گونه‌شناسی ذهنیت‌های خط‌مشی‌گذاران و مجریان دربارۀ مدیریت مواجهه با بدحجابی در ایران؛ پژوهشی مبتنی‌بر روششناسی کیو، راهبرد فرهنگ، 33(9)، 740.
4.      امیری، مجتبی، فرهنگی، علی‌اکبر، پورعزت، علی‌اصغر، غلام‌پور راد، مسعود، 2012، شناسایی یک خط پیرنگ جدید در روایتهای خطمشی عمومی، با استفاده از چارچوب روایت خطمشی، بهمنظور پیشبینی تغییرات خطمشی عمومی در ایران، مدیریت دولتی، 4(11)، 3154.
5.      بیانیۀ ائتلاف احزاب زنان اصلاح‌طلب در واکنش به بازگشت گشت‌های ارشاد به خیابان‌ها. (1403، 3 اردیبهشت). بازیابی 19 بهمن 1404، از https://B2n.ir/jm3377
6.      بیانیۀ جامعه مدرسین در حمایت از اقدامات قانونی و حقوقی فراجا. (1403، 27 فروردین).
7.      بیانیۀ شورای‌عالی انقلاب فرهنگی دربارۀ حجاب. (1401، 18 دی). بازیابی 20 بهمن 1404، از hamshahrionline.ir/x8fw4
8.      بیانیۀ وزارت کشور درخصوص مسئلۀ حجاب. (1402، 10 فروردین). بازیابی 19 بهمن 1404، از https://B2n.ir/hf6859
9.      پایگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان. (1403، 11 شهریور). لایحۀ حمایت از خانواده ازطریق ترویج فرهنگ عفاف و حجاب. بازیابی 20 بهمن 1404، از https://www.shora-gc.ir/0002WE
10.  پروین، نیما، فانی، علیاصغر، دانایی‌فرد، حسن، نیری، شهرزاد، 2022، گونه‌شناسی روایت‌های خط‌مشی دولت ایران در مواجهه با بیماری ناشی از ویروس کرونا، مدیریت دولتی، 14(1)، 5373.
11.  رودی، فائزه، 1389، روایت فلسفی روایت، از باستان تا پست‌مدرن، تهران، علم‏.
12.  صمیمی، سعیده، پاشایی فخریی، کامران، عادل‌زاده، پروانه، 1400، واکاوی شخصیت «طوبا» در رمان طوبا و معنای شب، برمبنای «مثلث کارپمن»، پژوهش‌های بین‌رشته‌ای ادبی، 5(3)، 244274.
13.  غلام‌پور راد، مسعود، 2015، نقش رسانه در تغییرات خط‌مشی عمومی با استفاده از چارچوببندی رسانه و تحلیل روایت خط مشی، پژوهش‌های ارتباطی، 21(80)، 3760.
14.  فتوحی، محمود، 1378، فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی، کتاب ماه ادبیات، 22(2)، 1517.
15.  فلیک، اووه، 1388، درآمدی بر تحقیق کیفی، (هادی جلیلی، مترجم)، تهران، نشر نی.
16.  قلی‌پور، رحمت‌اله، داناییفرد، حسن، امیری، علی‌نقی، عطاردی، محمدرضا، 1394، مفهوم‌پردازی پدیدۀ شکاف خط‌مشی در فرایند خط‌مشیگذاری فرهنگی، مجلس و راهبرد، 81(22)، 91126.
17.  مسئلۀ حجاب، واقعیت‌ها و راهکارها. (1402، 8 مرداد). بازیابی 19 بهمن 1404، از https://B2n.ir/uz9589
18.  مقام معظم رهبری. (1401الف، 5 مرداد). بیانات در دیدار ائمۀ جمعه سراسر کشور. بازیابی از https://khl.ink/f/50689
19.  مقام معظم رهبری. (1401ب، 11 مهر). بیانات در مراسم مشترک دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری نیروهای مسلح. بازیابی از https://khl.ink/f/51048
20.  مقام معظم رهبری. (1401ج، 14 دی). بیانات در دیدار اقشار مختلف بانوان. بازیابی از https://khl.ink/f/51655
21.  نجم‌الهدی، سید احسان، یزدانی زازرانی، محمدرضا، 2021، چارچوب تحلیل روایت سیاست: درک و کاربرد تحلیل روایت در پژوهش‌های سیاستگذاری عمومی، سیاست‌گذاری عمومی، 7(1)، 215234.
22.  Braun, Virginia; & Clarke, Victoria., 2006, Using thematic analysis in psychology, Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77101.
23.  Gray, Garry; & Jones, Michael D., 2016, A qualitative narrative policy framework? Examining the policy narratives of US campaign finance regulatory reform, Public Policy and Administration, 31(3), 193220.
24.  Jones, Michael D.; & McBeth, Mark K., 2010, A narrative policy framework: Clear enough to be wrong? Policy Studies Journal, 38(2), 329353.
25.  Jones, Michael D.; McBeth, Mark K.; & Shanahan, Elizabeth A., 2014, Introducing the narrative policy framework. In The science of stories: Applications of the narrative policy framework in public policy analysis (pp. 125), Springer.
26.  McBeth, Mark K.; Shanahan, Elizabeth A.; Arnell, Ruth J.; & Hathaway, Paul L., 2007, The intersection of narrative policy analysis and policy change theory, Policy Studies Journal, 35(1), 87108.
27.  Pierce, Jonathan J.; Smith-Walter, Aaron; & Peterson, Holly L., 2014, Research design and the narrative policy framework. In The science of stories: Applications of the narrative policy framework in public policy analysis (pp. 2744), Springer.
28.  Shanahan, Elizabeth A.; Jones, Michael D.; & McBeth, Mark K., 2018, How to conduct a Narrative Policy Framework study. The Social Science Journal, 55(3), 332345.
29.  Shanahan, Elizabeth A.; Jones, Michael D.; McBeth, Mark K.; & Lane, Ross R., 2013, An angel on the wind: How heroic policy narratives shape policy realities, Policy Studies Journal, 41(3), 453483.
30.  Smith, Kevin B.; & Larimer, Christopher., 2018, The public policy theory primer, Routledge.