دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

تبیین ارتباطی تاریخ شفاهی به‌مثابه فناوری اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فرهنگ و ارتباطات، دانشکده دین و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام‌صادق(ع) ، تهران، ایران
2 استادیار گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دانشکدة فرهنگ و علوم اجتماعی و رفتاری، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران.
چکیده
خاطره به‌معنای روایت تجربۀ زیسته، یکی از ساخت‌های زبانی پایه و پربسامد در ارتباطات انسانی است. هدف این پژوهش، تبیین خاطره از منظر مطالعات ارتباطی است تا نشان دهد از خاطره‌گویی و تاریخ شفاهی می‌توان به‌مثابه یک فناوری اجتماعی برای توسعۀ ارتباطات عمیق انسانی بهره گرفت. پژوهش حاضر بر این اصل مفروض استوار شده است که می‌توان ضمن گفتگو با صاحب‌نظران و تجربه‌مندان تاریخ شفاهی، ابعاد تاریخ شفاهی را بهتر شناخت و ادبیات علمی این موضوع را قدمی به‌پیش برد. بر این اساس، نوع پژوهش حاضر نظری، رهیافت آن کیفی و استراتژی آن تحلیل مضمون است. این پژوهش با انتخاب جمعی از کارشناسان تاریخ شفاهی به روش نمونه‌گیری نظری تا رسیدن به اشباع، مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با ایشان با محور قرار دادن سؤالات پژوهش و سپس تحلیل مضمون کیفی متن مصاحبه‌ها، انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد تاریخ شفاهی را می‌توان در چهار مؤلفۀ «ویژگی‌های نشانگانی»، «ویژگی‌های غیرنشانگانی»، «نقش‌آفرینی‌های دانشی» و «نقش‌آفرینی‌های فرهنگی» و بیست‌ودو زیرمؤلفه، از منظر ارتباطی تبیین کرد. با توجه به ویژگی‌ها و نقش‌آفرینی‌های تاریخ شفاهی، می‌توان از آن به‌عنوان یک فناوری اجتماعیِ ارتباطی بهره گرفت.
کلیدواژه‌ها

 

1.      استنفورد، مایکل، 1385، درآمدی بر تاریخپژوهی، ترجمۀ مسعود صادقی، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
2.      اسکات، جان، 1398، مفهومپردازی جهان اجتماعی، ترجمۀ روحالله قاسمی، تهران، اندیشۀ احسان.
3.      پُرتلی، الساندرو، 1400، «آنچه تاریخ شفاهی را متفاوت میسازد»، ترجمۀ معصومه پژوهشنیا، پژوهشهای تاریخ شفاهی، شمارۀ 1(1)، ص112.  http://noo.rs/OWrRh
4.      زویینگ، جین، 1397، فناوری نرم، تحول جهانی فناوری، ترجمۀ مهدی حمزهپور و علیرضا خطیبی، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
5.      شریفیان، فرزاد، 1391، مقدمهای بر زبانشناسی فرهنگی، ترجمۀ لیلا اردبیلی، تهران، نویسۀ پارسی.
6.      فاضلی، نعمتالله و کمری، علیرضا، 1384، «خاطره‌نویسی به‌مثابۀ دانش و روش (میزگرد)»، کتابماه هنر، شمارۀ ۱(8182)، 174166.    http://noo.rs/oWNOA
7.      کمری، علیرضا، 1390،، یاد مانا (چاپ سوم)، تهران، سورۀ مهر.
8.      کوزر، لوئیس، 1402، موریس هالبواکس و حافظۀ جمعی، ترجمۀ مهدی سلیمانیه و لیلا طباطبایی یزدی، تهران، سینا.
9.      موس، ویلیام، 1397، «تاریخ شفاهی چیست و منشأ آن از کجاست؟»، ترجمۀ سهیلا صفری، پژوهشهای تاریخ شفاهی، شمارۀ 7(1)، 6071.    http://noo.rs/NbUvp
10.  نورائی، مرتضی، و مهدی ابوالحسنی، 138، «مقایسۀ تحلیلی خاطرهنگاری با تاریخ شفاهی»، گنجینۀ اسناد، شمارۀ 20(۴)، 96122.        http://noo.rs/UeRkU
11. Assmann, Aleida, 2006, “Memory, Individual and Collective”. The Oxford Handbook of Contextual Political Analysis, Edited by Robert Goodin & Charles Tilly, Oxford, Oxford University Press. DOI: 10.1093/oxfordhb/9780199270439.003.0011
12. Assmann, Ja, 1995, “Collective Memory and Cultural Identity”, Translated by John Czaplicka, New German Critique, N 65, 33–125. DOI: 10.2307/488538
13. Coser, Lewis, 2023, Maurice Halbwachs, On Collective Memory,Translated from English to Persian by M. Soleimanieh & L. Tabatabaei Yazdi, Tehran, Sina. [In Persian]
14. Fazeli, Nematollah & Kamari, Alireza, 2005, “Memoir Writing as Knowledge and Method” (Roundtable), KetabeMaah e Honar, 1(81-82), 166-174. [In Persian]
16. Moss, William, 2018, “Oral History: What Is It and Where Did It Come From”, Translated from English to Persian by S. Safari, Journal of Oral History, 7(1), 60-71. [In Persian]
17. Nouraei, Morteza & Abolhasani, Mahdi, 2010, “Analytical Comparison of Memoir Writing and Oral History”, Ganjineh Asnad, 20(4), 96-122. [In Persian]
18. Scott, John, 2019, Concepts of Social Science, Translated from English to Persian by R. Ghasemi, Tehran, Andishe Ehsan. [In Persian]
19. Sharifian, Farzad, 2012, Cultural conceptualizations and language theoretical framework and applications, Translated from English to Persian by L. Ardebili, Tehran, Neviseh Parseh. [In Persian]
20. Stanford, Michael, 2006, An Introduction to Historical Research, Translated from English to Persian by M. Sadeghi, Tehran, Imam Sadiq University. [In Persian]
21. Portelli, Alessandro, 2021, “What Makes Oral History Different”, Translated from English to Persian by M. Pajhooheshnia, Journal of Oral History, 1(1), 1-12. [In Persian]
Zhouying, Jin, 2018, Global Technological Change: From Hard Technology to Soft Technology, Translated from English to Persian by M. Hamzehpoor & A. Khatibi, Tehran, Imam Sadiq University