دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و سیاست فرهنگی

واکاوی مبانی فلسفی نظریه الگوی سوم زن مسلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فلسفه و عرفان اسلامی جامعه المصطفی العالمیه، عضو علمی دانشگاه باقرالعلوم. قم،ایران.
چکیده
هدف این مقاله، تبیین نظام‌مند «مبانی فلسفی» الگوی سوم زن مسلمان است تا با عبور از تحلیل‌های رایج سیاسی و اجتماعی، شکاف نظری موجود در این حوزه را پر کند. سوال اصلی پژوهش آن است که الگوی سوم، بر کدام اصول و مبانی در تراث فلسفه اسلامی استوار است؟ روش تحقیق در این مقاله، «توصیفی-تحلیلی» بوده و با رجوع به آراء فلاسفه‌ای چون ابن‌سینا، ملاصدرا و علامه طباطبایی، به استخراج و صورت‌بندی این مبانی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که این الگو بر شالوده‌هایی عمیق استوار است: در هستی‌شناسی، اصل «حرکت جوهری اشتدادی مرکب» نفس، هویتی سیال و استکمالی را اثبات می‌کند که در آن، غایت کمال امری فراجنسیتی است. در انسان‌شناسی، دوگانۀ سنتی عقل و عاطفه با دیالکتیک «جمال و جلال» جایگزین شده و دو مسیر هم‌ارزش برای تحقق کمال تعریف می‌شود. در فلسفه اجتماعی نیز نظریه «اعتباریات»، راه سومی میان ذات‌گرایی افراطی و برساخت‌گرایی محض می‌گشاید که بر اساس آن، «جنسیت» ریشه در فطرت ثابت دارد اما در بستر اجتماع، امری سیال و تکامل‌پذیر است. نتیجه‌گیری می‌شود که الگوی سوم، نه یک شعار سیاسی، بلکه یک نظریه هویتی منسجم و مبتنی بر دستگاه فلسفی پویایی است که ظرفیت ارائه خوانشی اصیل و در عین حال کارآمد از هویت زن مسلمان در دنیای معاصر را داراست.
کلیدواژه‌ها

1.      ابن‌سینا، حسین بن‌عبدالله، ۱۹۵۳، الشفاء، کتاب النفس (ج ۱) (به تحقیق ابراهیم مدکور)، دمشق: دارالکاتب العربی.
2.      ابن‌سینا، حسین بن‌عبدالله، ۱۹۷۸، التعلیقات (به تحقیق عبدالرحمن بدوی)،قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
3.      ابن‌سینا، حسین بن‌عبدالله، ۱۹۸۱، رسائل ابن‌سینا، قم: بیدار.
4.      ابن‌سینا، حسین بن‌عبدالله، ۱۹۸۴، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات (به تحقیق محمدتقی دانش‌پژوه)، تهران: دانشگاه تهران.
5.      ابن‌سینا، حسین بن‌عبدالله، ۱۹۹۲، المباحثات (به تحقیق محسن بیدارفر)، قم: بیدار.
6.      ابن‌سینا، حسین بن‌عبدالله، ۱۹۹۶، الاشارات و التنبیهات (شرح نصیرالدین طوسی)، قم: نشر البلاغه.
7.      ابن‌سینا، حسین بن‌عبدالله، ۲۰۰۴، النفس من کتاب الشفاء (به تحقیق حسن حسن‌زاده آملی)، قم: بوستان کتاب.
8.      ابن‌سینا، حسین بن‌عبدالله، ۲۰۰7، رسالة فی معرفة النفس الناطقة و احوالها ، پاریس: داربیبلیون.
9.      امامی، زهراو احمد بخشایشی و محمد توحید فام و حجت الله درویش پور، . ۱۴۰۲، الگوی کنش بانوان و تأثیر آن بر فرهنگ سیاسی در گفتمان انقلاب اسلامی براساس الگوی سوم: بررسی ترسیم هسته‌های گفتمانی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، نخبگان علوم و مهندسی، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، دوره 4، ش 14، ص 182-153.
10.  التمیمی الآمدی، عبدالواحد بن‌محمد، ۱۹۸۹، غرر الحکم و درر الکلم،قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
11.  جوادی آملی، عبدالله، ۱۳۷۶، رحیق مختوم: شرح حکمت متعالیه ۴)،قم: اسراء.
12.  جوادی آملی، عبدالله، ۱۳۷۸، زن در آئینۀ جمال و جلال، قم: اسراء.
13.  جوادی آملی، عبدالله، ۱۳۸۵، تسنیم: تفسیر قرآن کریم ۱۷)، قم:اسراء.
14.  حسن‌زاده آملی، حسن، ۱۳۸۷، ممد الهمم در شرح فصوص الحکم ۲)، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
15.  خادمی، عاطفه و تقی زاده ، فاطمه،1398، مدل مفهومی موضوع زن در گفتمان انقلاب اسلامی (مطالعة موردی: منظومة فکری آیت‌الله خامنه‌ای)، زن در توسعه و سیاست.دوره هفده،  صص 257-277.
16.  خامنه‌ای، سید علی (مقام معظم رهبری)، ۱۳۷۶، ۳۰ مهر، بیانات در دیدار جمعی از بانوان. http://farsi.khamenei.ir
17.  خامنه‌ای، سید علی (مقام معظم رهبری)، ۱۳۷۹، ۳۰ شهریور، بیانات در دیدار جمعی از بانوان. http://farsi.khamenei.ir
18.  خامنه‌ای، سید علی (مقام معظم رهبری)، ۱۳۹۰، ۱ خرداد، بیانات در دیدار جمعی از بانوان نخبه. http://farsi.khamenei.ir
19.  خامنه‌ای، سید علی (مقام معظم رهبری)، ۱۳۹۰، ۱۴ دی، بیانات در سومین نشست اندیشه‌های راهبردی با موضوع زن و خانواده. http://farsi.khamenei.ir
20.  خامنه‌ای، سید علی (مقام معظم رهبری)، ۱۳۹۱، ۱۶ اسفند، پیام به کنگرۀ «هفت هزار زن شهید کشور». http://farsi.khamenei.ir
21.  خامنه‌ای، سید علی (مقام معظم رهبری)، ۱۳۹۳، ۳۰ فروردین، بیانات در دیدار جمعی از بانوان برگزیدۀ کشور. http://farsi.khamenei.ir
22.  خامنه‌ای، سید علی (مقام معظم رهبری)، ۱۳۹۶، ۱۷ اسفند، بیانات در دیدار جمعی از مداحان اهل‌بیت(ع). http://farsi.khamenei.ir
23.  سیفی، سودابه. ۱۴۰۳، تأثیر الگوی سوم بر سبک زندگی زنان مسلمان. مطالعات روا‌ن‌شناسی و علوم تربیتی (موسسه آموزش عالی نگاره)، شمارۀ ۸۵. ص 89-79.
24.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۶۰الف، اسرار الآیات (با تعلیقات ملاهادی سبزواری)، تهران:انجمن حکمت و فلسفه.
25.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۶۰ب، المشاعر (غلامحسین آهنی، مترجم و شارح)، تهران: مولی.
26.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۶۶الف، تفسیر القرآن الکریم، قم: بیدار.
27.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۶۶ب، شرح اصول کافی 1) (به تصحیح محمد خواجوی)، تهران:مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
28.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۶۸الف، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة،قم: مکتبة المصطفوی.
29.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۶۸ب، مفاتیح الغیب (با تعلیقات محمد خواجوی)،تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
30.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۶۹، المبدأ و المعاد (با مقدمۀ سید حسین نصر)،تهران: انجمن حکمت و فلسفه.
31.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۸۰، مبدأ و معاد (احمد بن‌محمد الحسینی اردکانی، مترجم؛ به کوشش عبدالله نورانی)، قم:اشراق.
32.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۸۲، تفسیر القرآن الکریم (به تصحیح محمد خواجوی)،قم: بیدار.
33.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۸۳، ترجمه و تفسیر شواهد الربوبیه (جواد مصلح، مترجم و معلق)،تهران: سروش.
34.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۸۶، رساله سه اصل (به تصحیح سید حسین نصر)،تهران: مولی.
35.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۳۹۷، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة (با تعلیقات ملاهادی سبزواری و تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی)،قم: بوستان کتاب.
36.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۴۲۲ق، الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة (به تصحیح و تعلیق سید جلال‌الدین آشتیانی)،تهران: المرکز الجامعی للنشر.
37.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، ۱۹۸۱، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة،بیروت: دار احیاء التراث العربی.
38.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، بی‌تا-الف، تعلیقات علی حکمة الإشراق،قم: بیدار.
39.  شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، بی‌تا-ب، الرسائل(رسالة فی إتصاف الماهیة بالوجود)، قم: مکتبه المصطفوی.
40.  طباطبائی، سید محمدحسین، ۱۳۶۱، بررسی‌های اسلامی (به کوشش سید هادی خسروشاهی)، تهران: حسینیه ارشاد.
41.  طباطبائی، سید محمدحسین، ۱۳۷۱، اصول فلسفه و روش رئالیسم ۶) (با حواشی مرتضی مطهری)،تهران: صدرا.
42.  طباطبائی، سید محمدحسین، ۱۳۷۴، اصول فلسفه و روش رئالیسم (ج ۲) (با حواشی مرتضی مطهری)،تهران: صدرا.
43.  طباطبائی، سید محمدحسین، ۱۳۷۹، نهایة الحکمة (علی شیروانی، مترجم و شارح)،قم: الزهراء.
44.  طباطبائی، سید محمدحسین، ۱۴۲۸ق، المیزان فی تفسیر القرآن ۵)،لبنان، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
45.  طوسی،نصیر الدین  محمد بن محمد1366،  آغاز و انجام . تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
46.  مطهری، مرتضی، ۱۳۷۶، مجموعه آثار ۱۳)، تهران: صدرا.